Ik was zelf ook geen lieverdje

Jongerenwerker Braien Candelaria (34) begon de campagne Stop the Violence.

Hij overtuigt jongeren met hiphop. Dat is niet alleen muziek maar ook een houding.

Hij begint te joelen als hij de nrc.next ziet van die dag. Het is dinsdag. En hij is trots. Op de voorpagina en verderop in de krant staat namelijk een pagina vol met ‘stills’ uit de video van zijn campagne Stop the Violence. Met die campagne wil Braien Candelaria (34) een halt toeroepen aan het geweld in de samenleving. Vorig jaar waren er in de Bijlmer waar hij woont en werkt 22 schietpartijen, waarvan drie met dodelijke afloop. Het moet maar eens afgelopen zijn met dat geweld, vindt hij. „Ta basta awo” heet dat in zijn moederstaal Papiamento: nu is het genoeg. Braien Candelaria is al 14 jaar in de Bijlmer actief als jongerenwerker. Regelmatig gaat hij de straat op en spreekt hij jongeren aan van wie hij denkt dat ze zijn hulp kunnen gebruiken. Hij probeert ze structuur te geven. Structuur is het belangrijkste, zegt hij, de rest komt vanzelf. Hij kan het weten, want ooit behoorde hij zelf tot de doelgroep. Op zijn zeventiende zat hij een paar maanden in de gevangenis, maar daarna beterde hij zijn leven. Een paar jaar geleden liep hij in de VS zijn ‘teacher’ tegen het lijf, de bekende Amerikaanse rapper Kris Parker, alias KRS-One. De rapper introduceerde hem in de hiphopcultuur en bracht hem de hiphoplevensstijl bij. Sindsdien is Candelaria – rappersnaam ‘B-High’ – ook voorzitter van de Nederlandse Temple of HipHop. Hij gebruikt de waarden die hij van zijn ‘teacher’ heeft geleerd om de jongeren met wie hij werkt een hoopvol perspectief te bieden.

En zo ontstond ‘Stop the Violence’?

„Mijn droom is dat jij en ik niet meer bang hoeven te zijn dat iemand een pistool of een mes trekt en het iemand zijn leven kost. Of dat een kind die in het park aan het spelen is door een kogel wordt getroffen. Iedereen zou een T-shirt moeten dragen met de tekst ‘Stop the Violence’. Dat het overal te zien is en dat alle mensen het uitdragen.”

Toch hoeft er maar één gek te zijn die iemand neerschiet en het is weer gebeurd.

„Kijk, dat heb je nooit in de hand. Wat kun je doen als er een gek naar voren komt en begint te schieten? Je bent God niet, je bent Jomanda niet, je kunt niet van tevoren weten dat hij dat gaat doen. Maar je kunt er wel voor zorgen dat je dat statement geeft en blijft doorgeven. Dat we weten dat we met zijn allen tegen het geweld zijn. Nu doen we er niets aan en leeft iedereen zijn eigen leven. Hiphop heeft mij geleerd om samen sterk te staan tegen geweld.”

Ik dacht dat hiphop alleen een muziekstijl was.

„Het is veel meer. Het is een cultuur. Muziek is maar één element ervan. Het is een lifestyle met een eigen filosofie: peace, love, unity and safely having fun. Een echte hiphopper is iemand die vecht voor kinderen, iemand die de wereld wil verbeteren, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor anderen. Het is iemand die met beide benen op de grond blijft en die sociale contacten hoger aanslaat dan het streven naar geld.”

In hiphop zit toch ook vaak een boodschap van geweld?

„Dat is gangsterrap. De muziekindustrie heeft rap van hiphop gestolen om er geld mee te verdienen. Nu denken mensen dat er in hiphop ook geweld zit, maar dat is absoluut niet zo. Daarin past geen geweld. Hiphop is altijd positief. En je moet het met twee hoofdletters schrijven, man, anders is het niet respectvol.”

Is het voor jou een religie?

„Het is geen religie, het is een cultuur. Natuurlijk geloof ik in God, maar het blijft een cultuur. We geloven in samenwerken met iedereen: moslims, katholieken, homo’s, het maakt niet uit. Zolang we maar met respect met elkaar omgaan.”

Hoe gebruik je hiphop in je werk met jongeren?

„Ik wil alles wat ik vanuit de Temple of HipHop heb ervaren en geleerd aan jongeren doorgeven. KRS-One is mijn ‘teacher’, maar ik kan zelf ook een ‘teacher’ zijn en jij kunt dat ook. Door je innerlijke teaching te ontwikkelen kun je een voorbeeld zijn voor anderen.”

Maar vertel nu eens hoe ...

„Gewoon, de straat op, mijn ding doen. Jongeren aanspreken, projecten met ze opzetten, muziek maken, video’s maken, ze door laten stromen naar hulpinstanties, alles.”

Welke jongeren hebben hulp nodig?

„Ja, dat is een goede! Daar moet je echt oog voor hebben. Als je eenmaal uit die doelgroep komt, dan herken je die jongeren. Dat voel je, dat ruik je.”

Jij komt uit die doelgroep.

„Ja, ik was ook geen lieverdje. Ik was zelf een van die moeilijke jongeren. Ik ben op mijn zestiende vanuit Curaçao hierheen gekomen. Alleen. Mijn oom had een ticket voor me gekocht. Alles was nieuw, een vreemd land. Ik kwam op een gegeven moment in de Bijlmer terecht. Dan probeer je dat wereldje te ontdekken.”

Alleen, op je zestiende naar Nederland. Hoe ging dat?

„Dat was moeilijk. Natuurlijk kwam ik ook slechte vrienden tegen. Je wordt meegenomen of je doet zelf mee. Zo leer je ook. Maar je moet wel sterk in je schoenen staan om te kunnen zeggen: tot hier en niet verder.”

En dat lukte jou?

„Nee, niet echt. Ik heb drie maanden gezeten. Ik wilde weten wat de gevangenis inhoudt, zodat ik er zelf over kon praten en het niet had van horen zeggen. En hoe kom je in de gevangenis? Tja, als je iets fouts doet.”

Wat had je dan gedaan?

„Dat zeg ik niet. Het was gewoon iets stoms. Hallo, ik was 17 jaar meneer! Maar de gevangenis gaf me wel structuur. En wie heeft er geen structuur nodig?”

Heb je daarna besloten je leven te veranderen?

„Toen ik vrij kwam heb ik tegen de cipier gezegd: mij zie je nooit meer terug. Hij zei: ja, ja. Maar ik ben nooit meer teruggekeerd. Ik ging naar het jeugdwerk om er geholpen te worden. Zo kwam ik dus als doelgroep binnen en ben ik er later als vrijwilliger uitgekomen.”

Een ander omslagpunt was dat je de Amerikaanse rapper Kris Parker ontmoette.

„Voor het eerst in mijn leven heb ik toen van man tot man met iemand gesproken die mijn leven, mijn manier van doen en handelen, begreep. Ik wist altijd wel dat ik anders was dan anderen in mijn denken en gedrag. Dat viel niet altijd goed. Als jij tegen mij zegt: je kunt de wereld niet redden, dan zeg ik: ik kan de wereld wél redden. Dat vinden mensen vreemd. Via KRS-One ontdekte ik dat mijn levensstijl een naam had. Die werd hiphop genoemd. Dat wist ik niet, dat was nooit aan mij uitgelegd. En als je een naam hebt, heb je structuur. Mijn ‘teacher’ heeft me geleerd om in mezelf te geloven en mezelf te zijn. Dat was zo’n sterke ervaring, dat ik zo mijn leven wilde invullen.”

Wat geeft je voldoening in je werk?

„De kinderen zelf. Ik zal je een verhaal vertellen. Ik werkte een tijdje als conciërge op een school. Op een gegeven moment ging het botsen tussen mij en mijn leidinggevende en op een dag moest ik vertrekken. Prima. Dat gebeurde op de donderdag. Op vrijdag kreeg ik een telefoontje van de directrice. Ze vertelde me dat de hele school staakte. Zeventienhonderd leerlingen en niemand wilde de klas in. Ze hadden handtekeningen verzameld dat ik moest terugkomen. En ik was maar de conciërge! Blijkbaar had ik toch iets goed gedaan. Misschien niet in de ogen van de hoge pieten, maar wel in de ogen van de kinderen. En voor hen doe ik het allemaal. ”

Op zondag 3 oktober houdt Stop the Violence een stille mars in Rotterdam-Zuid. Kijk voor meer informatie op: www.ocan.nl