Eenheid van de Kroon

Wie sprak de volgende woorden? ‘Sociale samenhang werd in de Nederlandse samenleving vaak als vanzelfsprekend beschouwd. De afgelopen jaren zijn wij ons er echter van bewust geworden dat dit niet zo is. In het verleden waren reeds voortdurend inspanningen nodig om tegenstellingen en verschillen van opvatting in de samenleving beheersbaar te houden. Deze noodzaak is in onze tijd niet minder geworden. [...] Een harmonieuze samenleving is gebouwd op respect, verdraagzaamheid en wellevendheid. Dat vergt geven en nemen, tolerantie.’

Deze woorden klonken afgelopen dinsdag in de Ridderzaal. Ze werden uitgesproken door de koningin. Maar het zijn niet haar woorden. Deze onverhulde oproep tot het koesteren van de sociale samenhang, het overbruggen van verschillen in opvattingen en een harmonieuze maatschappij gebaseerd op verdraagzaamheid en tolerantie zijn geschreven door de demissionaire premier Balkenende. En hoewel het gaat om algemene principes die zijn gesteld in algemene bewoordingen, zal het niemand ontgaan aan welke actuele ontwikkeling ze refereren. Niemand zal moeite hebben om het understatement dat de noodzaak tot tolerantie ‘in onze tijd niet minder is geworden’ te interpreteren als een waarschuwing tegen de formatie van een minderheidskabinet met de gedoogsteun van de man die tolerantie een scheldwoord vindt en die een paar weken geleden de CDA-voorzitter, die een vergelijkbaar pleidooi hield voor sociale cohesie, uitmaakte voor zeurpiet.

Er woedt een richtingenstrijd binnen het CDA die de partij tot op het bot verscheurt. Bij monde van de majesteit weten we nu waar premier Balkenende staat. Hij steunt zijn vriend Klink en diens geestverwanten tegen de nietsontziende machtshonger van Verhagen, die door zijn halsstarrig optreden tegen Wouter Bos zijn laatste kabinet ten val heeft gebracht en vervolgens de macht heeft gegrepen in de partij.

Balkenende heeft Verhagen een mooie hak gezet. Want de Troonrede formuleert het officiële regeringsstandpunt. En Verhagen maakt als demissionair minister van Buitenlandse Zaken deel uit van de regering. De eenheid van de Kroon is grondwettelijk vastgelegd. De waarschuwing tegen Wilders is daarmee de officiële opvatting van Verhagen. Laten we hem eraan houden.

Ilja Leonard Pfeijffer