De betere Churchill

Jack Churchill (links) naast moeder Jennie en broer Winston

Weinig mensen zijn belangrijker geweest voor Winston Churchill dan zijn vijf jaar jongere broertje Jack. Ze deelden een kamer op kostschool Harrow, waren beiden in Zuid-Afrika tijdens de Boer War, en wisselden strijdnieuws uit tijdens de Eerste Wereldoorlog – toen Winston minister van Marine was en Jack militair. Ze trouwden allebei in de zomer van 1908, kregen hun eerste kind beiden in 1909, gingen samen met vakantie in Zuid-Europa en Noord- Amerika. En toen Jack stierf, in 1947, stond Winston droevig naast diens bed.

En toch: iedereen kent Winston, niemand kent Jack.

Misschien omdat Winston precies wist wat hij wilde: geschiedenis schrijven. Dat deed hij letterlijk als oorlogscorrespondent en journalist, en later figuurlijk als de Britse premier en vleesgeworden non-appeaser tijdens WO II. Vervolgens herschreef hij die geschiedenis in zijn zesdelige oorlogsmemoires, zodat hij nog mooier de schoolboekjes inging.

De menselijke, imperfecte Churchill bleef zo onderbelicht. En daarmee ook zijn broer Jack. Want juist in vergelijking met Jack was Winston onvolmaakt. Op hun kostschool was Jack ijverig en gedisciplineerd, Winston lui en luidruchtig. Een docent beklaagde zich over Winston bij diens vader, politicus Lord Randolph Churchill: „Hij suggereerde mij dat zijn kennis van de geschiedenis dusdanig was dat hij geen les meer wilde krijgen!” Vader Churchill gaf Winston bij herhaling te verstaan dat hij een voorbeeld moest nemen aan Jack.

Nu was Jack ook echt te goed om waar te zijn. Hij ontving prijzen voor zijn dapperheid als soldaat, nam vrij – ruim voor welke feministische golf dan ook – om zijn vrouw bij te staan tijdens haar eerste bevalling. En Jack Churchill nam genoegen met een saaie baan in een Londens kantoor om zijn verkwistende moeder geldzorgen te besparen. Zo werd de broer van Winston Churchill één van de weinige mannen die leerde typen.

Blij met zijn werk was Jack niet. Een glansrijke carrière in het leger of op Oxford ging in mist op.

Jack offerde zich op, en Winston kon blijven groeien. Jack deed uitvoerig onderzoek voor de biografie over hun vader maar het boek kwam op Winstons naam te staan. Broer Jack koesterde geen wrok maar was apetrots op zijn beroemde broer, die hij steevast opwachtte als die terugkwam van een overzeese reis.

En zo schopte Winston het van bijna-mislukkeling tot de grootste Brit van de twintigste eeuw. Een titel waar Jack te goed voor was.

Ingmar Vriesema