Vuile oorlog tegen Molukse 'rebellen'

Een speciale eenheid van de Indonesische politie, Densus 88, treedt hard op tegen Molukse activisten. Het hijsen van de RMS-vlag is genoeg voor arrestatie en lange straffen.

HANDOUT RESTRICTED TO EDITORIAL USE AND EDITORIAL SALES - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO / HO / HUMAN RIGHTS WATCH" This undated handout photo released September 14, 2010 shows suspected Maluku separatist Yusuf Sipakoly at a hospital in Ambon. Sipakoly has died in custody from injuries his family says were sustained during torture. Meanwhile Indonesian police said they will investigate allegations that members of a US and Australian-backed anti-terror unit have tortured political activists in the eastern province of Maluku. AFP PHOTO / HO / HUMAN RIGHTS WATCH AFP

Het was twee uur ’s nachts toen Yoke Marcus wakker werd door luid geklop op haar deur. Politie. Zo’n 15 gewapende agenten in burger stormden het kleine, nette huis binnen. „Waar is je man?” Ze trokken haar 60-jarige echtgenoot aan zijn shirt uit bed en vroegen waar hij zijn vlaggen had verstopt. Toen begonnen ze hem te slaan. „Ze sloegen met hun vuisten op zijn gezicht en schopten hem tegen zijn borst”, vertelt Marcus. Ook haar 15-jarige zoon die op de grond lag te slapen, kreeg een trap.

Die nacht van 10 augustus bracht de politie haar man Yunus Marcus naar het politiebureau van hun woonplaats Saparua, een Moluks eiland op een uur varen van Ambon, waar iedereen familie in Nederland lijkt te hebben. Later vertelde hij hoe de agenten daar zijn polsen, knieën en schouders hebben bewerkt met ijzeren staven. „Hij loopt nog steeds mank, doordat ze hem met ijzer op zijn enkels sloegen.”

Nu zit Yunus Marcus al meer dan een maand vast. Zijn vrouw weet niet wat hem ten laste is gelegd of wanneer hij wordt berecht. Ze mag nauwelijks met hem praten. Maar ze kan raden dat hij vastzit vanwege ‘de politiek’. Yunus Marcus werd in 2002 ook al gearresteerd als lid van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS), een groep activisten die wil dat de zuidelijke Molukken onafhankelijk worden van Indonesië. Toen had hij meegedaan aan een ceremonie voor het hijsen van de RMS-vlag: in de ogen van de Indonesische regering een gevaarlijke daad van separatisme en genoeg om hem te veroordelen tot drie jaar cel wegens ‘rebellie’.

Yunus Marcus is één van de 22 Molukkers die begin augustus werden opgepakt omdat ze plannen zouden smeden voor het tonen van de RMS-vlag tijdens zeilevenement Sail Banda. President Susilo Bambang Yudhoyono, die volgende maand op staatsbezoek naar Nederland komt, woonde de festiviteiten bij. Ooggetuigen vertellen hoe de politie keihard optrad tegen alles wat leek op RMS. Met de nieuwe arrestaties komt het aantal RMS-gevangenen boven de 90, volgens organisatie Perintis Aksi Kilat, die vanuit Nederland de gevangenen steunt.

De politieke gevangenen zijn een smet op de reputatie van Indonesië, dat zich 12 jaar na de val van autocraat Soeharto presenteert als nieuwe modeldemocratie. Ook in de provincie Papoea zitten tientallen onafhankelijkheidsactivisten in de gevangenis voor vreedzame acties zoals de vlag hijsen. Mensenrechtenorganisaties Human Rights Watch en Amnesty International hebben de Indonesische regering opgeroepen de gewetensgevangenen vrij te laten. Zij zijn bijna allemaal veroordeeld voor rebellie. „Maar bij rebellie denk je aan een gewapende opstand, waarbij ze mensen doden. Dit zou onder de vrijheid van meningsuiting moeten vallen”, zegt Yanes Balubun van mensenrechtenorganisatie Humanum op Ambon.

Daarbij worden bijna alle gevangenen bij hun arrestatie mishandeld. Zoals de mannen in de Nania gevangenis op het eiland Ambon. In de lichtgroene celblokken zitten 26 RMS’ers hun straf uit, samen met zo’n 200 moordenaars, verkrachters en drugsverslaafden. De meesten van hen werden opgepakt voor de meest gedurfde RMS-actie in jaren. President Yudhoyono woonde in juni 2007 met buitenlandse gasten een ceremonie bij in Ambon, toen tientallen dansers het podium betraden om de cakalele te dansen: een Molukse oorlogsdans. Maar zij stonden niet op het programma en aan het eind van de voorstelling haalden ze een RMS-vlag uit hun broek.

Het was een grote vernedering voor de president en de dansers werden keihard aangepakt. Zo laat gevangene Daniel Malawau (63), die vlaggen voor de protestactie had gefabriceerd, een groot litteken op zijn enkel zien. Hij werd dagenlang geslagen met ijzeren staven, zijn mond werd dichtgeplakt en ze lieten levende slangen onder zijn hemd glijden. „Ik was zo bang!” Nu zit hij een straf uit van 15 jaar.

Malawau werd gemarteld door Densus 88: de antiterrorisme-eenheid van de Indonesische politie. De eenheid is getraind door Australië en Amerika en is de trots van het politiekorps, omdat ze de daders van bomaanslagen heeft kunnen opsporen. Maar voor de RMS-mannen is Densus 88 de meest gevreesde eenheid. „Ik begrijp niet waar ze Densus 88 op Ambon voor nodig hebben”, zegt Daniel Malawau. „Densus 88 is voor terroristen, waarom wordt die dan gebruikt tegen vreedzame vrijheid van meningsuiting?”

De donoren van Densus 88 tonen zich ook bezorgd. Recentelijk kwam een afgezant van de Australische ambassade naar Ambon om opheldering te vragen over marteling door de eenheid. Australië eiste een onderzoek, vorige week arriveerde een politiedelegatie uit Jakarta. „We weten dat iedereen op ons let”, zegt Iskandar Hasan, zegsman van de nationale politie in Jakarta. Voor Yusuf Sapakoly komt het onderzoek te laat. De vader van vier kinderen overleed vorige week op 58-jarige leeftijd aan nierfalen, terwijl hij zijn straf uitzat in de Nania gevangenis. Oudste zoon Johanis vertelt dat zijn vader nergens last van had, voor hij in 2007 werd gearresteerd. „Maar toen is hij mishandeld. Toen hij ziek werd, zei mijn vader zelf: misschien komt het daardoor.”