'Intellectuele verarming voor Nederland'

Viroloog Ab Osterhaus maakt zich zorgen, nu Abbott een laboratorium in Weesp sluit. „We zullen steeds meer projecten in het buitenland moeten doen.”

(Photo Dirk-Jan Visser: Rotterdam / 30-04-2009) Op de afdeling virologie van het Erasmus Medisch Centrum hebben onderzoekers bevestigd dat de Mexicaanse griep H1N1 ook in Nederland is opgedoken. Hier: Ab Osterhaus Dirk-Jan Visser

Nederland heeft een traditie van vaccinontwikkeling van 50 à 60 jaar, die „unieke hoogwaardige kennis raken we kwijt”, verzucht viroloog en influenza-deskundige Ab Osterhaus. De prominente griepkenner doelt op het besluit deze week van het Amerikaanse farmacieconcern Abbott om het laboratorium in Weesp, voorheen Solvay, te sluiten. „Voor het ontwikkelen van nieuwe medicijnen in Nederland is dit een hele slechte zaak”, zegt Osterhaus.

Door het besluit raken 510 hoogopgeleide onderzoekers hun baan kwijt. Zij deden onderzoek naar medicijnen voor hart- en vaatziekten. Daarnaast beschikt Weesp over een wereldwijd toonaangevende afdeling voor neuro-science die medicijnen ontwikkelt tegen alzheimer, schizofrenie en de ziekte van Parkinson.

In de loop der tijd zijn in Nederland al toonaangevende laboratoria verdwenen die zich bezig houden met medicijnen. „Philips-Dupar, het RIVM, Organon, Solvay”, somt Osterhaus op. „We raken onze vaccin-industrie helemaal kwijt. Ook op het terrein van de veterinaire vaccins zijn we onze toppositie al voor een groot deel kwijtgeraakt.”

In een globaliserende economie kun je die kennis toch gemakkelijk inkopen in het buitenland?

„Dat is waar, maar je raakt de industrie, en de bijbehorende hoogwaardige kennis en werkgelegenheid op den duur toch kwijt.”

U bent hoogleraar in de virologie aan de Medische Faculteit van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en aan de Veterinaire Faculteit in Utrecht. Wat zijn de gevolgen voor uw onderzoek?

„Wij zullen steeds meer projecten in het buitenland moeten doen. Je kunt als wetenschapsinstituut niet zelfstandig een medicijn geheel ontwikkelen. Daarvoor moet je altijd samenwerken met een farmaceutische industrie die uiteindelijk de geneesmiddelen en vaccins naar de patiënt brengt. Wanneer die bedrijven uit Nederland verdwijnen, moet je die samenwerking dus meer en meer in het buitenland zoeken. Het is natuurlijk altijd handig als een bedrijf in Nederland zit, de lijnen zijn dan korter.”

In de farmacie is de trend dat veel onderzoek door de grote multinationals wordt uitbesteed. Daar zou Nederland zich in kunnen specialiseren.

„Dat kan en levert altijd nieuwe bedrijven en banen op. Maar om een medicijn of vaccin echt op de markt zetten, zal een bedrijf ook wat betreft het laboratoriumwerk – aan het eind van de keten – de touwtjes zo veel mogelijk in handen willen houden. Er blijft dus altijd een grote research- en developmentafdeling bij het bedrijf. En juist die laboratoria raken we kwijt. En juist die laboratoria zorgen voor hoogstaand onderzoek en werkgelegenheid in publiek-private samenwerkingsverbanden. De prima donna’s op dit terrein verliezen we.”

Het verkennend onderzoek gebeurt dus buiten het bedrijf ...

„En de finalisering vindt plaats bij de Abbott’s, de Mercks, de GlaxoSmithKline’s. De afronding mis je en dat is een intellectuele verarming voor Nederland.”

Wat is er voor nodig om grote farmaceutische laboratoria voor Nederland te behouden?

„De race is voor een groot deel gelopen, vrees ik. Je kunt als overheid wel proberen om de kennis in huis te houden.”

De overheid die een medicijnfabriek gaat starten?

„Dat zou in een centraal geleide economie kunnen. Ik denk aan de overheid die het mogelijk maakt om de toonaangevende onderzoekers bij elkaar te brengen, zowel van de universiteiten als de wetenschappers die bij de bedrijven zitten. De kennis zou je in een gezamenlijk publiek-privaat initiatief kunnen bundelen.”

Maar Nederland kent het TopInstituut Pharma waar wetenschap en bedrijven samenwerken om nieuwe medicijnen te ontwikkelen.

„Dat zijn veel kleinschalige projecten. De recente ontwikkelingen nopen tot een grootschalig publiek-privaat initiatief. Je moet nieuwe initiatieven starten om te voorkomen dat de kennis volledig naar het buitenland weg lekt. In Frankrijk gebeurt dat. Onder aansturing van de overheid wordt technologische farmaciekennis gebundeld.”

Het nieuwe kabinet gaat waarschijnlijk 18 miljard euro bezuinigen op de uitgaven.

„Je moet prioriteiten stellen. Een industrie van het ontwikkelen van vaccins raken we kwijt. Je kunt redeneren: de laboratoria worden gesloten omdat dat past in het efficiencybeleid van het farmacieconcern. Je kunt ook redeneren: we zetten alles op alles om die kennis en infrastructuur te behouden. Ik ken veel landen waar ze voor de tweede optie kiezen. Het vraagt om assertief overheidsbeleid: een uitdaging voor zowel overheid als ondernemende wetenschappers.”