Het Witte Huis loopt stilaan leeg...

De ene na de andere topadviseur van president Barack Obama stapt op.

Het Witte Huis bereidt zich voor op een periode van meer Republikeinse invloed.

US President Barack Obama's shadow follows him down the Grand Foyer staircase on September 13, 2010 at the White House in Washington, DC. AFP PHOTO / TIM SLOAN AFP

De leegloop van het Witte Huis is begonnen, een nieuw tijdperk breekt aan voor president Barack Obama. Het vertrek van zijn economisch topadviseur Larry Summers en het aanstaande afscheid van zijn stafchef Rahm Emanuel illustreert dat de periode van grote projecten voor Obama voorbij is.

Naast Summers’ aftocht werd eergisteren ook bekend dat een van die grote projecten sneuvelde, de beëindiging van discriminatie van homoseksuelen in de krijgsmacht. De wijze waarop maakt Obama’s supporters al langer moedeloos. Het Witte Huis bleek niet in staat een blokkade van de Republikeinse minderheid in de Senaat te doorbreken, en Democraten zagen hun wetsvoorstel getorpedeerd worden.

Het is juist die moedeloosheid die het grootste risico voor Democraten vormt bij de Congresverkiezingen in november. Onderzoeken leren dat kiezers de Republikeinse meerderheid in het Congres terugwillen. Ze laten ook zien dat Democratische stemmers nauwelijks gemotiveerd zijn – terwijl Republikeinen in vuur en vlam staan, met dank aan de conservatieve Tea Party-beweging.

Summers’ aftocht kwam niet als verrassing. Het moment wel. Het vertrek lekte eergisteren uit, waarna het Witte Huis het meteen bevestigde. Een teken dat Obama’s regering het voor de Congresverkiezingen naar buiten wilde hebben, hoewel Summers pas daarna afscheid neemt, aldus de officiële verklaring.

De verwachting is dat Obama de komende weken alsnog de polarisatie opzoekt met de top van het bedrijfsleven en Wall Street. Obama’s politieke adviseurs vinden al langer dat de president een meer populistische toon moet aanslaan als hij spreekt over economie en werkloosheid. Summers was daar in het Witte Huis de voornaamste tegenstander van.

Summers, een man met weinig geduld voor andersdenkenden, staat dichtbij de financiële sector. Hij is hoogleraar economie op Harvard (hij keert daar nu terug) maar leidde eerder ook een hedgefonds. En als minister van Financiën van oud-president Bill Clinton was hij in de jaren negentig voorvechter van de deregulering die volgens critici de basis onder de kredietcrisis legde.

Summers is de derde economische adviseur die in korte tijd vertrekt. Peter Orszag (begrotingsdirecteur) en Christina Romer (een andere topadviseur) gingen hem recentelijk voor. Zij speelden een belangrijke rol bij het economisch beleid dat Obama na zijn verkiezing afdwong: de voortgaande redding van de financiële sector, steun aan de auto-industrie, stimuleringsmaatregelen van 800 miljard dollar en regulering van de financiële sector.

Niet alleen staat vast dat dergelijke grootse ingrepen de komende jaren uit den boze zijn. Met grotere Republikeinse invloed wordt Obama vanzelf gedwongen tot meer aandacht voor het begrotingstekort en lagere belastingen. Bovendien hebben Obama’s maatregelen volgens het publiek teleurstellend uitgepakt, de voornaamste reden dat de president in populariteit is gedaald.

Gevolg is dat nu ook de druk op minister van Financiën Timothy Geithner zal toenemen zijn functie ter beschikking te stellen. De Republikeinen – die later deze week hun plan voor economisch herstel presenteren – eisen al enige tijd het vertrek van Obama’s vier belangrijkste adviseurs.

Alles wijst erop dat de leegloop onder Obama’s naaste medewerkers hiermee niet voorbij is. Tot veler verrassing maakte burgemeester Richard Daley van Chicago onlangs bekend dat hij aftreedt. En Obama’s stafchef, de extraverte Rahm Emanuel, zei dit voorjaar openlijk dat hij zou proberen die baan te krijgen zodra Daley ermee ophoudt. Formeel is het nog niet. Maar uit Chicago komen vele signalen dat Emanuel zijn campagne al voorbereidt. De verwachting is dat hij zich pas na de Congresverkiezingen formeel kandideert.

Voor Emanuel, een echte politieke fikser, geldt in feite hetzelfde als voor Summers en de zijnen. Ook hij slaagde erin beleid aan het Congres te verkopen dat een paar jaar terug ondenkbaar was – in zijn geval herziening van het zorgstelsel. Maar het publiek is allerminst geïmponeerd. Anders dan verwacht, is de nieuwe Zorgwet nog altijd zeer impopulair.

Zo tekenen de contouren van de nieuwe tijd zich af. De periode van leuke dingen voor Democratische mensen is voorbij. Er komt een andere stafchef, er komen nieuwe economische adviseurs. En als Democraten inderdaad een optater in november krijgen, heeft Obama de vacatures al voorhanden waarmee hij de indruk kan wekken dat hij met een schone lei wil beginnen.