Alexander tot leven gewekt

Erwin Olaf maakte voor de expositie in de Hermitage foto’s en de korte film Morphing Alexander.

Met visual effects wekt hij beelden tot leven.

Eeuwenlang hebben de mensen het met schilderijen en beelden moeten doen. Ze konden wel tekenen en boetseren, maar niet fotograferen, laat staan filmen. En dat terwijl het levensechte kunstwerk al in de oudheid een ideaal was, getuige al die hoopvolle anekdotes over vliegen, duiven en mensen die geschilderde dingen voor echt hielden. Beroemd is het verhaal over de beeldhouwer Pygmalion, die een ivoren beeld maakte van een meisje en verliefd wordt op zijn eigen werkstuk, dat vervolgens door Venus het leven krijgt ingeblazen.

Erwin Olaf betoont zich in de foto’s en de korte film die hij onder de titel Morphing Alexander voor de Hermitage maakte geen Pygmalion maar een Venus – kunstenaars zijn godgelijkender geworden in de loop der eeuwen en zeker sinds de komst van de computer. Olaf fotografeerde drie voorwerpen uit de collectie van de Hermitage in Sint Petersburg en bracht die met behulp van een Tsjechisch model en VFX (visual effects) tot leven. Steen en goud worden huid, ogen die altijd hebben gestaard worden opeens opgeslagen.

De kunstwerken zijn niet allemaal afbeeldingen van Alexander. Ze lijken wel alle drie op Alexander; met zijn golvende haar, rechte neus en diepliggende ogen is de vorst een type geworden dat je in meer mensen kunt herkennen – in een Italiaans beeldje uit de derde eeuw voor Christus, een Russische tafelklok uit de 19de of een Tsjechisch model uit de 21ste eeuw.

Een van de vragen die Morphing Alexander oproept is: zouden ze vroeger liever foto’s hebben gehad dan schilderingen, beelden en munten? Of zouden die als een soort foto’s hebben gewerkt? Voor iemand uit de tijd van Alexander moet het zien van welke afbeelding dan ook een grote indruk hebben gemaakt. Jezelf kon je doorgaans alleen in de spiegel zien; een ander in het echt. Andersom lijkt het voor iemand uit deze eeuw, die dagelijks meer afbeeldingen ziet dan Alexander in zijn hele leven, niet voor te stellen dat dit het is: een beeldje van brons of aardewerk met summier aangeduide gelaatstrekken. Wat saai, zeker nu die gelaatstrekken door de tijd zijn ontkleurd en afgesleten. Het is alsof Morphing Alexander is gemaakt voor mensen die daar geen genoegen mee kunnen nemen. Het is geen wonder dat de Hermitage het werk van Olaf gebruikt op affiches die reclame maken voor de expositie en het filmpje inzet als trailer. Je eigen verbeelding hoef je niet meer te gebruiken; daarin is door Olaf al voorzien. Zo kan een antiek kunstwerk alsnog kitsch worden. Grieken waren er weg van geweest.