Vlamingen en Walen slaags over oorlog

De kabinetsformatie in België is vastgelopen. Een heftig debat over het oorlogsverleden werpt nu een schaduw over de besprekingen tussen de Vlaamse en Waalse partijen.

Net nu de Vlaamse en Waalse politici in België weer proberen vertrouwen in elkaar te krijgen, na maanden van mislukte onderhandelingen en weken van dreigementen, is er in de media in België een heftig debat ontstaan over het oorlogsverleden van de Vlamingen en de Walen. Inzet: het imago van de leider van de Vlaams-nationalistische N-VA, Bart De Wever, de Franstalige krant Le Soir en het Hergé-museum in Louvain-la-Neuve.

Waren het echt vooral de Vlamingen die in de Tweede Wereldoorlog aan de verkeerde kant stonden? Is De Wever diep van binnen eigenlijk een fascist en proberen de Walen hun eigen fouten te verdoezelen door in het Kuifje-museum het foute verleden van Hergé te negeren?

De Franstalige publieke omroep RTBF toonde een documentaire over de Italiaanse partij Lega Nord, die door de RTBF „xenofoob en regionalistisch” wordt genoemd en die nu ‘Vlaanderen’ als voorbeeld neemt. De Vlamingen, zegt een Italiaanse Europarlementariër in de uitzending, zijn „op weg naar de vrijheid”. Net als in Italië heeft het rijke noorden er volgens hem genoeg van om te betalen voor het armere zuiden.

De RTBF liet ook beelden zien van het graf van de vader van Bart De Wever, waar de letters AVV-VVK op staan (‘Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus’, een slogan van de Vlaamse Beweging), en het ging over De Wevers grootvader die lid was van het VNV, het Vlaamsch Nationaal Verbond dat tijdens de oorlog collaboreerde.

De documentaire leidde tot verontwaardiging bij de Vlaamse publieke omroep. De Franstalige collega’s, zei een VRT-journalist, zetten De Wever neer als een ‘zwartzak’. Juist gisteren reageerde De Wever in een column in De Standaard op de beelden van zijn vaders graf – die de RTBF al eerder had vertoond. De kop is ‘Vlaamse nazi’s’, maar De Wever schrijft vooral over Hergé die illustraties maakte voor de collaborerende krant Le Soir en waarover je in het Hergé-museum volgens hem niets te weten komt.

Le Soir besteedt er vandaag twee pagina’s aan. Met een stevig commentaar – Le Soir was in de oorlog met harde hand overgenomen door de vijand en werd gemaakt door ‘verraders’ – en ook een grafiek van ‘les collaborateurs en Belgique’. Zo’n 56.000 Belgen werden na de Tweede Wereldoorlog veroordeeld voor ‘gebrek aan burgerzin’. Le Soir laat zien hoeveel Vlamingen daarbij waren (62 procent) en Franstaligen (38 procent).

Dat is een „klassieker”, zegt Guido Fonteyn, die voor De Standaard over Wallonië schreef en boeken publiceerde over Wallonië: het idee is algemeen dat Vlamingen vaker samenwerkten met de nazi’s dan de Walen. Maar juist de grafiek laat volgens Fonteyn zien hoe het zit: „De collaboratie was aan beide kanten even hevig. De cijfers komen overeen met de bevolkingssamenstelling, er zijn meer Vlamingen dan Walen.”

Maar de collaboratie, zegt Fonteyn, werd na 1945 verschillend beoordeeld: „Wallonië heeft die volledig veroordeeld. Aan Vlaamse kant ging men de collaboratie nuanceren, vooral in de politiek.”

Ook de Franstalige schrijver Jacques De Decker, secretaris van de Koninklijke Academie voor de Franse taal- en letterkunde in België, zegt dat er „grote economische collaboratie” was, in Vlaanderen én Wallonië. Er was ook een ‘Légion Wallonie’, met vrijwilligers die aan het oostfront vochten. „Maar de collaboratie had aan Vlaamse kant wel een ander karakter. De ideologische collaboratie was daar erger. Ze voelden zich Germaans.”

De Wever heeft gelijk, vindt De Decker, met zijn opmerking over het Hergé-museum. „Daar wordt met bijna geen woord gerept over het foute deel van zijn verleden.”

De verwijten over het oorlogsverleden komen na weken waarin Franstalige politici opeens zelf begonnen over de mogelijkheid dat Wallonië onafhankelijk wordt. De Wever werd onbetrouwbaar genoemd. De sfeer tussen de partijen die een nieuwe regering zouden moeten vormen, leek zo verziekt dat het in analyses al ging over nieuwe verkiezingen.

Veel beter wordt de sfeer er niet op. Er wordt ook nog niet onderhandeld. Vlaamse en Franstalige politici praten nu wel weer over de wet die regelt hoe het geld van de federale staat wordt verdeeld over de gewesten. Volgende week zou dan duidelijk moeten zijn of verder praten zin heeft.