'Natuurlijk zit er beleid in onze bezuinigingen'

Demissionair minister De Jager van Financiën (CDA) presenteerde gisteren zijn eerste Miljoenennota. Een vraaggesprek over bezuinigen in crisistijd.

Hij gaapt vanochtend regelmatig in de lounge van de Amsterdamse studio van de nieuwe publieke omroep WNL. Demissionair minister Jan Kees de Jager heeft er alle reden toe. De afgelopen maanden voerde hij de regie over miljardenbezuinigingen in het vertrekkende kabinet van CDA en ChristenUnie en tegelijkertijd is De Jager voor het CDA onmisbaar aan de onderhandelingstafel van het nieuw te formeren door de PVV gedoogde kabinet van VVD en CDA. „Snel schakelen tussen twee tafels”, noemt hij dat. Gistermiddag presenteerde de christen-democraat voor het eerst als minister van Financiën het koffertje met de begroting aan de Tweede Kamer. Met bijzonder veel inhoudelijke maatregelen voor een kabinet van demissionaire status.

Het scheidende kabinet neemt maatregelen om 3 miljard euro aan tegenvallers op te vangen. Daarnaast bezuinigt het de komende jaren 5 miljard euro. Is dat niet wat veel voor een coalitie die op 26 Kamerzetels steunt?

„Nee, anders had het volgende kabinet nog meer aan bezuinigingen moeten vinden dan die 18 miljard euro per jaar waar nu over wordt onderhandeld. Het is goed gebruik dat een regering met demissionaire status zich richt op wat noodzakelijk is voor de belangen van het Koninkrijk en niet nieuw beleid gaat ontwikkelen. Maar het op orde brengen van de overheidsfinanciën achten wij noodzakelijk. Het is wel zo dat bij bezuinigingen van deze omvang het onmogelijk is om ‘beleidsarm’ te zijn. Natuurlijk zit er beleid in onze maatregelen: stimulering van bouw, van innovatie. Het zijn keuzes. Als wij dit niet hadden gedaan was 2011 een verloren jaar geweest.”

Wat kan een nieuw kabinet überhaupt nog doen in 2011?

„Niet zo veel. Belastingen kunnen hooguit tot begin november verhoogd worden. Maar de meerderheid in de Tweede Kamer wil dat niet. Bij het verlagen van de uitgaven heb je aanzienlijk meer tijd nodig. Veel van de besluiten moesten we al vóór 1 juni nemen. De Tweede Kamer moet er mee instemmen, in de zorg moeten zorgverzekeraars hun tarieven in de systemen verwerken, bij wijzigingen in de kinderopvang moet de belastingdienst het in de tabellen aanpassen. De fiscus stuurt de eerste beschikkingen over toeslagen al in het najaar. Je kunt voor 2011 niets meer wijzigen in de kinderopvang, dat doen wij ook niet. We hebben pas vanaf 2012 het budget verlaagd.”

Het kabinet bezuinigt én verlaagt belastingen voor burgers en bedrijven. Waarom tegelijk remmen en gas geven? Waarom niet minder bezuinigen op bijvoorbeeld kinderopvang en tegelijk minder belastingverlaging?

„In de begrotingsmethodiek is vooraf vastgelegd hoeveel de lasten voor burgers en bedrijven mogen bedragen. Zit je daaronder, dan loopt het begrotingstekort op. Zit je daarboven, dan voelen burgers en bedrijven dat. In beide gevallen moeten we bijsturen. Daar zijn soms wat misverstanden over, over het tegelijk bezuinigen en verlagen van de belastingen. De zorgpremies stijgen volgend jaar bijvoorbeeld automatisch als gevolg van hogere kosten in de zorg. Dat is een mechanisme dat burgers en bedrijven direct voelen. Wij compenseren met belastingverlagingen juist voor de andere lastenverzwaringen van burgers en bedrijven – ook een soort automatisme.

„Daarom is het terugdringen van de kosten in de zorg zo belangrijk, want het ‘kost’ het Rijk belastingverlagingen om burgers en bedrijven te compenseren. Als de zorgpremies waren gedaald, had de begrotingsmethodiek gedicteerd dat we de belastingen moesten verhogen. Het is het gevolg van een mechanisme. Tegelijkertijd moeten we altijd elders bezuinigen als de uitgaven ergens uit de hand lopen.”

Waarom maakt het demissionaire kabinet de bezuinigingen niet afhankelijk van de economische groei zoals eerder in het crisisakkoord? Bij lage groei weinig bezuinigen en bij hoge groei veel?

„We zitten op voldoende groei om te kunnen bezuinigen. Daarom is het ook belangrijk dat we tegelijkertijd belastingen verlagen, want de markt moet het nu gaan overnemen. Wij als overheid hebben geen geld meer.”

De afgelopen weken hebben zich achter de schermen van het CDA „niet zulke mooie zaken” afgespeeld, zegt uw fractiegenoot Ad Koppejan. Bij velen heeft dat volgens hem pijn veroorzaakt. Is het CDA beschadigd door de formatie-onderhandelingen?

„Er is natuurlijk heel veel gedoe. Velen spreken zich uit alvorens er resultaat is. Laten we daar op wachten. ‘Beschadigd’ vind ik een groot woord. Er is discussie binnen de partij. Ik heb zelf toen ik actief werd in het CDA van dichtbij de leiderschapscrisis rond Jaap de Hoop Scheffer en Marnix van Rij meegemaakt. Dat was na een paar weken helemaal achter de rug. Net voor de verkiezingen zei iedereen: dat wordt verschrikkelijk. Maar het CDA won daarna drie keer de verkiezingen en heeft lange tijd het land mogen besturen. In dit stadium zou ik niet over ‘beschadiging’ willen spreken.”