Een mooie opzet voor Rutte I

De Rijksbegroting geeft een inkijkje in de plannen van de nu formerende partijen.

Het CDA had nog veel meer ideeën, maar die heeft de ChristenUnie tegengehouden.

Er zitten veel vingerafdrukken op de Miljoenennota. Niet alleen die van CDA en ChristenUnie, de partijen die het demissionaire kabinet nu nog dragen. Voor wie het wil zien, zitten in de begroting van 2011 ook doorkijkjes naar de toekomstige bezuinigingsplannen van de nu formerende partijen VVD, PVV en CDA.

Echt vooruitlopen op een mogelijk minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV doet de Rijksbegroting van 2011 niet. Al te veel meedenken met de formatie heeft de ChristenUnie tegengehouden. Het kabinet moest op last van de Tweede Kamer nog 3,2 miljard euro extra bezuinigen op de begroting. Bij de besluitvorming hierover kwamen nu en dan ideeën voorbij waarvan politici van de ChristenUnie het vermoeden hadden dat ze direct van de formatietafel kwamen, zeggen bronnen bij die partij. Zo werd bijvoorbeeld voorgesteld om uitkeringen los te koppelen van de lonen, een korting door te voeren op de WW, de zorgtoeslag te beperken en te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. Allemaal dingen waar de ChristenUnie haar handtekening niet onder wilde zetten.

De maatregelen die wel voor 3,2 miljard extra bezuinigingen moeten zorgen, leveren voor de ChristenUnie geen gewetensproblemen op. Maar ze zullen door een kabinet van VVD en CDA met veel plezier worden overgenomen. Een groot deel gaat ten koste van ambtenarensalarissen. Op dat gebied hebben de nu formerende partijen toch al grote ambities, dus dat zien ze als een mooie voorzet. Net als de bezuiniging op inburgeringscursussen die dit kabinet nog voorstelt. VVD-leider Mark Rutte zei gisteren al: „Dit had ook de begroting van het eerste kabinet-Rutte kunnen zijn. Rutte I is hiermee geholpen.”

In het pakket van 3,2 miljard zitten ook een aantal maatregelen die pas na 2011 ingaan, zoals een bezuiniging op de toeslag voor kinderopvang, of subsidies die Economische Zaken aan bedrijven kan geven. Opmerkelijk, omdat het huidige kabinet daar niet meer over gaat – of de formatie moet wel heel erg uitlopen.

Ook op andere plekken in de Rijksbegroting staan maatregelen voor 2012 aangekondigd. Zo wil minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) in dat jaar 190 miljoen euro korten op reïntegratiebudgetten voor werklozen. Minister Klink (Zorg, CDA) schrijft dat in 2012 het eigen risico in de zorg met 45 euro zal stijgen. Dat lijken allemaal wat overbodige oefeningen, behalve als ze inzicht zouden geven in de richting van de plannen van VVD en CDA.

Mogelijk is dat wat minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) bedoelde toen hij gisteren weer eens naar de voordelen van het ‘zwaluwstaarten’ wees. De CDA’er gebruikt dit woord om zijn spilfunctie te beschrijven: hij is eerst verantwoordelijke voor de Miljoenennota, maar zit ook aan tafel bij de formatieonderhandelingen. Zo ziet hij al snel waar de financiële belangen van het demissionaire kabinet en die van de formerende partijen elkaar overlappen. En kan hij de formatie, waar zijn eigen partij aan mee doet, een beetje op weg helpen. Zichzelf helpt hij daarmee mogelijk ook: De Jager is favoriet om zichzelf op te volgen.

Een aantal maatregelen effent ook de weg voor deze partijen, terwijl ze niet zo waren bedoeld. De oprichting in 2011 van een Politiedienstencentrum, waardoor de 25 regiokorpsen samen auto’s, computers en wapens kunnen inkopen, was een plan van voormalig minister van Binnenlandse Zaken, PvdA’er Guusje ter Horst. Maar het past ook naadloos in de plannen van VVD, CDA en PVV om één nationale politie te vormen.

Het vertrek van de PvdA uit de coalitie heeft CDA en ChristenUnie de gelegenheid gegeven nog wat meer eigen kleur te geven aan hun laatste begrotingsjaar. Zo besloten zij te bezuinigen op inburgeringscursussen, en op de toeslag voor kinderopvang. Twee maatregelen waar de PvdA niet snel mee zouden instemmen.

Toch zitten er in de Miljoenennota over het algemeen geen grote verrassingen. Veel was al uitgelekt en het demissionaire kabinet heeft met 26 zetels wel een heel kleine Kamerminderheid. Dat levert weinig ruimte op voor ingrijpende experimenten.

Zo heeft de Miljoenennota voor 2011 meer dan ooit het karakter van een werk in uitvoering. Want er staan ook veel dingen níét in waar een minderheidskabinet van VVD en CDA in 2011 al plannen voor zal willen ontwikkelen. Welke structurele maatregelen een nieuw kabinet zal nemen om de kosten in zorg en sociale zekerheid te beheersen. Of, en hoe er wordt geïnvesteerd in duurzaamheid.

De presentatie van een Rijksbegroting midden in een formatietraject levert ook de gelegenheid op om naar beneden bijgestelde ambities te verhullen. Mark Rutte liet gisteren weten dat een nieuwe coalitie wat hem betreft nog maar 16 miljard aan structurele bezuinigingen hoefde te bedenken. Tot gisteren leek de eis van de VVD-leider om 18 miljard te bezuinigen nog in steen geschreven. De weigering van Rutte om er ook maar een millimeter van af te wijken, was een belangrijke reden voor het mislukken van de formatie met PvdA, GroenLinks en D66. Waaraan de VVD-leider zijn nieuwe inzichten over de noodzakelijke omvang van de bezuinigingen ontleent, is niet duidelijk. Maar de extra 2 miljard ruimte die hij hiermee creëert, geeft hem in ieder geval de kans de nu wat stroef lopende besprekingen met CDA en PVV van smeerolie te voorzien.