Een feministische heldin versus Stalin

Within the Whirlwind. Regie: Marleen Gorris. Met: Emily Watson, Ulrich Tukur, Ian Hart. In: 4 bioscopen. ***

Levens kunnen nog zo groots en meeslepend zijn, er is geen garantie dat de film over die levens ook grootse en meeslepende film wordt. Neem het levensverhaal van de Joods-Russische dissidente dichteres Jevgenia Ginzburg (1904-1977) dat Marleen Gorris inspireerde tot haar vierde grote internationale film na haar Oscar voor Antonia (1995). Ginzburgs is een klassiek slachtoffer van het stalinisme. In de Sovjet-Unie van de jaren dertig raakte ze haar baan aan de universiteit kwijt wegens vermeende trotskistische sympathieën, in 1937 werd ze naar de goelag gestuurd.

Haar grootste misdaad was mogelijk, volgens partijgenoot Beylin in de film, dat ze een ‘arrogante trut’ was. Er zijn mensen voor minder weggestuurd. Maar Ginzburg past zo mooi in het rijtje feministische heldinnen op wie Gorris van Gebroken spiegels tot Mrs. Dalloway haar camera richtte. Ze is bovendien op het lijf geschreven van actrice Emily Watson, die Ginzburg tot op het bot ingeleefd neerzet.

Liefde en poëzie redden Ginzburgs leven, maar meer dan een vakkundige biopic is deze film niet. Werkelijk dramatische situaties ontbreken. Dat ligt deels in het feit dat Ginzburgs koppigheid en compromisloosheid geen ruimte laat voor twijfel. Ze is iemand die nooit liegt om haar hachje te redden of zelfs maar een beschuldiging toegeeft voor strafvermindering. Een engel als ze niet zo verdomd eigenwijs was. Daardoor ontstaat de indruk dat er, ondanks de misère van de Siberische strafkampen, moreel en existentieel weinig voor haar op het spel stond. Dat kan niet de bedoeling zijn.