De laatste Balkenende

Het is de verdienste van het demissionaire kabinet-Balkenende IV dat het sinds zijn val op 20 februari van dit jaar niet met de armen over elkaar is gaan zitten, maar dat het de financiële crisis serieus is blijven bestrijden.

Op basis van een overigens ongeschreven regel is een demissionair kabinet beperkt in zijn beleidsvrijheid, maar het gedecimeerde gezelschap bewindslieden van CDA en ChristenUnie heeft binnen die marges zijn best gedaan een evenwichtig financieel beleid te voeren.

Het kon daarbij terugvallen op de lijnen die het kabinet in volwaardige status, dus nog met de PvdA erin, had uitgezet. En het werd vooral geholpen door omstandigheden die het zelf grotendeels niet veroorzaakte: aanzienlijke meevallers bij de inkomsten doordat de economische groei hoger is geweest dan was voorspeld. Met dank aan de ontwikkeling van de wereldhandel.

Dat Balkenende IV gisteren, op de Derde Dinsdag van september, een Miljoenennota presenteerde met een onder deze omstandigheden ingrijpend bezuinigingspakket, was nochtans terecht. De staatsschuld was nog nooit zo hoog, en omdat zij maar blijft stijgen, vestigt zij telkens weer een nieuw record. Over de inhoud van de maatregelen valt te twisten, maar over de omvang van de financiële ingreep eigenlijk niet. Het was nog maar een eerste stap; voor het vervolg is een volgend kabinet aan zet.

Dat zal dan tevens een proef op de som worden als het gaat om de weerspannigheid in de politiek en in de samenleving, en het vermogen van de nieuwe premier om daarmee om te gaan.

De meest saillante passage in de Troonrede was de oproep van koningin Beatrix tot „respect, verdraagzaamheid en wellevendheid”. Dat is helaas niet het intrappen van een open deur, aan de vooravond van een tijdvak dat weleens door toenemende polarisatie kon worden gekenmerkt. Hopelijk zijn de woorden van het staatshoofd ook op het Binnenhof aan geen dovemansoren gezegd.

Voor de rest was deze Prinsjesdag politiek van weinig betekenis. Regering en Staten-Generaal deden hun grondwettelijke plicht. De rituelen werden netjes afgewerkt, maar de Algemene en Politieke Beschouwingen ontbreken ditmaal. Een keuze van de meerderheid van de Tweede Kamer die te billijken valt. Het zou waarschijnlijk zijn uitgelopen op een partij schaduwdansen rond de kabinetsformatie.

Voortgang bij de onderhandelingen daarover is nu productiever dan een debat met een kabinet dat tenslotte op de steun van maar 26 Kamerleden berust en al op weg is naar de uitgang. Het is dan ook gewenst dat de onderhandelaars die een kabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van PVV in elkaar trachten te timmeren, voortgang boeken met hun werkzaamheden. Het is vandaag 105 dagen geleden dat de kiezers naar de stembus zijn gegaan. Het wordt tijd dat er een kabinet komt, of het nu van rechts, centrum-rechts, centrum-rechts/links of van welke signatuur dan ook is.