Bewijsmateriaal

http://www.youtube.com/watch?v=LlNjlEC0Z1ISinds een kleine twee weken wordt op de Russische staatstelevisie een lastercampagne gevoerd tegen Moskous  burgemeester Joeri Loezjkov, die gisteren 74 jaar oud werd. Hij zou door en door corrupt zijn en zijn vrouw, bouwmagnaat Jelena Batoerina, illegaal hebben bevoordeeld, zodat zij miljarden kon vergaren en een van de rijkste vrouwen ter wereld werd.

Ongetwijfeld is het allemaal waar, maar vreemd is dat Loezjkov deze negatieve media-aandacht pas nu krijgt, na achttien jaar lang ongehinderd zijn gang te zijn gegaan. Het uiterlijk van Moskou is onder zijn leiding drastisch veranderd, met mooi opgeknapte straten, glazen wolkenkrabbers, luxe-winkelcentra en peperdure appartementen. Veel historische gebouwen moesten daarvoor wijken. De corruptie bij al die bouwprojecten was enorm. Om je daar een beeld van te vormen, hoef je alleen maar een uur voor het stadhuis te  staan om de colonnes zakenmannen in hun Bentleys en Mercedessen de binnenplaats op te zien rijden die hun geld komen afdragen. Die optocht doet je altijd denken aan de vijfendertigduizend koeriers van Gogols corruptiespektakel De revisor.

Loezjkov is populair onder zijn burgers, ook omdat hij  hen extra salaris en pensioenen geeft om in het dure Moskou nog een enigszins normaal leven te kunnen leiden. Op Russische blogs nemen gewone, jonge Russen het ineens massaal voor hem op, verontwaardigd als ze zijn over de vuile campagne op televisie. En daarom vecht hij terug, al werd maandag een programma dat het voor hem op moest nemen op zijn eigen televisiezender TV-Centrum, op het laatste moment afgelast.

In de documentaires op de staatszenders werd de afgelopen weekeinden het miljardairsleven van het echtpaar Loezjkov uitvoerig getoond. Dure antieke auto’s, paleizen, paarden, schatrijke vrienden, en rijke gemeentebestuurders met villa’s vol wijn en whisky.

Harde bewijzen worden niet geleverd, maar als bron voor de aantijgingen wordt de brochure van oppositiepoliticus Boris Nemtsov, Loezjkov - Itogi gebruikt, waarin  met bronverwijzingen verslag wordt gedaan van de wantoestanden die in Moskou plaatsvinden. Afgelopen zondag werden zelfs actievoerende monumentenbeschermers  ingezet - die anders altijd de toegang tot de studio’s van de staatstelevisie wordt geweigerd  - om hun grieven tegen Loezjkov te uiten.

De staatstelevisie wordt nauwlettend geregisseerd door het Kremlin, zoals dat in de Sovjet-Unie ook het geval was. Als een belangrijke iemand moet wijken, krijgt hij dat niet rechtstreeks te horen, maar via de media, zodat hij zelf zijn conclusies kan trekken. Een campagne als die tegen Loezjkov kan dus alleen beginnen als het Kremlin daarvoor het groene licht geeft.

Inmiddels hebben anonieme zegslieden in het Kremlin toegegeven dat het Kremlin inderdaad wil dat Loezjkov opstapt. Hem is inmiddels een andere hoge functie in het vooruitzicht gesteld. Maar probleem is dat hij niet wil vertrekken. Gezien de belangen van het bouwbedrijf van zijn vrouw, kun je je dat wel voorstellen.

Medvedev is al sinds zijn aantreden bezig om Loezjkov weg te krijgen, in het kader van een vervangingsoperatie van oude en oppermachtige lokale gouverneurs en burgemeesters door jongere en meer loyale types. Dat hem dat tot twee weken geleden niet lukte, zegt veel over zijn beperkte macht.

Nog altijd lijkt alles af te hangen van het oordeel van premier Poetin. Want Loezjkov geniet  diens bescherming, omdat hij  hem in 2000 zijn steun in de strijd om het presidentschap heeft gegeven.  Loezjkov liet in die uiterst corrupte nadagen van Jeltsin zijn partij Vaderland-Heel Rusland fuseren met Poetins partij Eenheid tot Verenigd Rusland en maakte het voor de tot dan toe onbekende Poetin makkelijk om de verkiezingen te winnen. Verder heeft Loezjkovs Poetins opkomst vanuit de binnenste machtscirkel gevolgd en heeft hij ongetwijfeld belastend bewijsmateriaal over de machtigste man van Rusland in bezit. Dat zou tenminste een verklaring kunnen zijn waarom hij achttien jaar kon blijven zitten.

Maar het ziet er inmiddels naar uit dat Poetin zijn vriend heeft laten vallen, om Medvedev te steunen. En daarvoor moet een prijs worden betaald in de vorm van juridische en financiële garanties aan het echtpaar Loezjkov. Er wordt dezer dagen dus druk onderhandeld, als bij een overname van multinationals. Concurrerende groepen zakenlieden, die er alle belang bij hebben wie de nieuwe baas van Moskou wordt, zullen daar ongetwijfeld een belangrijke rol bij spelen.

Het ging mis toen Loezjkov zich begin september in  twee krantenartikelen tegen Medvedev keerde uit onvrede over diens besluit om de aanleg van de nieuwe snelweg naar Sint-Petersburg door het bos van Chimki tijdelijk stop te zetten om naar alternatieve routes  te zoeken. Dat gebeurde onder druk van milieuactivisten, die gesteund  werden door de populaire rockzangers Joeri Sjevtsjoek en Bono. Met lokale verkiezingen in oktober voor de boeg meende het Kremlin blijkbaar een zeldzame buiging jegens de oppositie te moeten maken.

Een van die alternatieve routes loopt over een terrein van Loezjkovs vrouw, die daar een golfbaan en een Formule-1 circuit wil bouwen. Voor een snelweg is daar dus geen plaats. Loezjkov kritiseerde in die stukken het besluit om de aanleg over het Chimki-traject te staken en merkte en passant op dat er een machtsstrijd zou bestaan tussen de adviseurs van president Medvedev en premier Poetin. Daarmee schond hij een oud Kremlintaboe: hang nooit de vuile was buiten. Opgemerkt dient te worden dat de verhouding tussen Poetin en Medvedev nog altijd prima is en dat machtsstrijd in het politbureau en het Amerikaanse Witte Huis altijd heeft bestaan.  Loezjkov moest boeten voor zijn actie en krijgt nu de volle laag.

Het meest cynische is wel dat het Kremlin de brochure van Nemtsov als belangrijkste wapen gebruikt. Je kunt het opvatten als een officiële erkenning van het werk dat Nemstov heeft gedaan om de waarheid boven water te krijgen. Aangemoedigd door dat compliment delen oppositieactivisten nu al een paar dagen de tweede brochure van Nemtsov op straat uit, Poetin. Itogi. Tien jaar. Het is een verslag van corruptie, vriendjespolitiek en machtsmisbruik waar je onpasselijk van wordt. Vooral als je leest dat vrijwel iedere minister zijn 24-jarige zoon tot minister van een of andere bank heeft benoemd, waar dat ventje tientallen miljoenen dollars per jaar verdient. ,,Als  de Loezjkov-brochure als bewijsmateriaal wordt gebruikt, dan wordt het tijd dat dit ook met de Poetin-brochure gebeurt”, zei een van de activisten me gisterenavond. Ik geef hem echter weinig kans.