Begroting waar Rutte en Verhagen blij mee zijn

De rijksbegroting voor 2011 is vooral interessant als voorschot op een rechtse coalitie. De ChristenUnie stond soms op de rem.

De Miljoenennota 2011 levert welkome smeerolie voor de stroef verlopende formatieonderhandelingen. Natuurlijk staat er veel meer in de gisteren gepresenteerde rijksbegroting, maar VVD-leider Mark Rutte ziet er vooral steun in voor de formatieonderhandelingen die hij voert met PVV en CDA. „Dit had ook de begroting van het eerste kabinet-Rutte kunnen zijn. Rutte I is hiermee geholpen.”

De presentatie van een rijksbegroting midden in een formatie biedt de mogelijkheid om naar beneden bijgestelde ambities te verhullen. Tot gisterochtend leek de eis van de VVD-leider om 18 miljard te bezuinigen nog onaantastbaar. Maar Rutte liet al snel na de presentatie weten dat de formerende partijen wat hem betreft nog maar 16 miljard aan structurele bezuinigingen hoeven te bedenken. De weigering van Rutte om ook maar een millimeter van zijn 18 miljard af te wijken, waren twee maanden geleden een belangrijke reden voor het mislukken van formatieonderhandelingen met PvdA, GroenLinks en D66. Waaraan de VVD-leider zijn nieuwe inzichten over de omvang van de bezuinigingen ontleent, is niet duidelijk. Maar met 2 miljard ruimte kan hij heel wat problemen aan een formatietafel oplossen.

ChristenUnie-leider André Rouvoet vond de opmerking van Rutte nogal pretentieus en volstrekt oninteressant, zei hij. Zijn partij vormt samen met het CDA het nu demissionaire kabinet. Echt vooruitlopen op een mogelijk minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV, doet de begroting daarom niet. Al te veel meedenken met dat mogelijke kabinet heeft de ChristenUnie tegengehouden.

Dat geldt ook voor de 3,2 miljard euro die het kabinet op last van de Tweede Kamer nog extra op de begroting moest bezuinigen. Bij de besluitvorming hierover passeerden nu en dan ideeën waarvan politici van de ChristenUnie het vermoeden hadden dat ze direct van de formatietafel kwamen, zeggen bronnen bij die partij. Zo werd bijvoorbeeld voorgesteld om uitkeringen los te koppelen van de lonen, een korting door te voeren op de WW, de zorgtoeslag te beperken en te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. Dat waren stuk voor stuk dingen waar de ChristenUnie niet voor wilde tekenen.

Uiteindelijk is er voor 3,2 miljard aan maatregelen bedacht die bij de ChristenUnie geen gewetensproblemen opleveren, en waar een kabinet van VVD en CDA desondanks veel plezier van kan hebben. Een groot deel van de bezuinigingen gaat ten koste van ambtenarensalarissen. Op dat gebied hebben de formerende partijen toch al grote ambities. Dat geldt ook voor de bezuiniging op inburgeringscursussen die dit kabinet nog voorstelt.

Voor wie het wil zien, zitten in de begroting van 2011 ook doorkijkjes naar de toekomstige bezuinigingsplannen van VVD, PVV en CDA. In de rijksbegroting staan maatregelen voor 2012 aangekondigd. Opmerkelijk, omdat het huidige demissionaire kabinet daar niet meer over gaat. Zo wil minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) in dat jaar 190 miljoen euro korten op reïntegratiebudgetten voor werklozen. Minister Klink (Zorg, CDA) schrijft dat in 2012 het eigen risico in de zorg met 45 euro zal stijgen. Dat lijken overbodige oefeningen, tenzij ze inzicht geven in de plannen van VVD en CDA.

Mogelijk bedoelde minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) dat, toen hij gisteren weer eens wees op de voordelen van het ‘zwaluwstaarten’. De CDA’er gebruikt dit woord om zijn spilfunctie te beschrijven: hij is eerstverantwoordelijke voor de Miljoenennota, maar zit ook aan tafel bij de formatiegesprekken. Zo ziet hij al snel waar de financiële belangen van het demissionaire kabinet en die van de formerende partijen elkaar overlappen. Zichzelf helpt hij daarmee ook: De Jager is favoriet om ook in het komende kabinet minister van Financiën te worden.

Zo heeft de rijksbegroting meer dan ooit het karakter van werk in uitvoering. De echte plannen behoren nog tot het geheim van de formatietafel. De bezuinigingen van 16 miljard die daar worden bedacht zullen langer worden herinnerd dan de Miljoenennota 2011.