Ze kosten te veel dus zijn ze met te veel

De nationalistische Zweden Democraten haalden zondag voor het eerst de kiesdrempel.

De partij wil minder immigranten. Die zouden de verzorgingsstaat uithollen.

Noem het naïef, noem het fatsoen, noem het struisvogelpolitiek. Zweedse politici zweren consequent dat hun land nagenoeg geen problemen kent met immigratie.

En nu blijkt uit de voorlopige uitslag van de Zweedse parlementsverkiezingen van zondag dat de nationalistische Zweden Democraten (SD) voor het eerst de kiesdrempel hebben gehaald en met twintig man binnenkomen in het Zweedse parlement.

De SD wil het aantal immigranten drastisch beperken omdat ze de verzorgingsstaat zouden uithollen. De werkloosheid onder immigranten is relatief hoog en zij zijn vaker afhankelijk van een uitkering. Ze kosten te veel dus ze zijn met te veel, luidt de redenering van de SD. Zo’n 14 procent van de Zweedse populatie (ruim 9 miljoen) bestaat uit mensen die buiten Zweden zijn geboren.

Veel Zweden schrikken niet eens zozeer van het succes van een xenofobe partij, nee, ze zijn vooral bang dat er door de SD geen stabiele meerderheidsregering tot stand kan komen. De centrum-rechtse regering en de centrum-linkse oppositie hebben allebei geen meerderheid, maar sloten samenwerking met de SD uit. Uit angst dat de SD daarvan zou profiteren, hadden beide blokken voor de campagne afgesproken het thema immigratie te negeren. Maar desondanks – of juist daarom – ging de SD er met de buit vandoor. De partij verwierf een riante positie: zij kan de regering aan een meerderheid helpen.

Landelijk kreeg de SD 5,7 van de stemmen. Op sommige plaatsen in het zuiden van Zweden was haar aandeel zelfs 11,2 procent. In het hoge noorden trekt de SD nagenoeg geen kiezers. En ook in Stockholm, waar relatief veel immigranten wonen, is de aanhang van de SD marginaal. „Er bestaat geen enkel verband tussen immigranten en SD-kiezers”, zegt Svend Dahl, politiek analist aan de Universiteit van Stockholm. De steun in het zuiden zou kunnen komen omdat dat deel van Zweden zich meer richt op Denemarken, waar de islamofobe Dansk Folkeparti al negen jaar gedoogsteun geeft aan een minderheidskabinet, zegt Dahl.

De gevestigde partijen hebben de opkomst van de SD aan zichzelf te danken, zegt Dahl. „Ze hadden het thema immigratie moeten aankaarten. De campagne ging wel over de vraag wat er moet gebeuren als de SD in het parlement komt, maar men vroeg zich niet af: Waar komt het onbehagen vandaan? Wat hebben wij verkeerd gedaan? Zijn er misschien toch immigratieproblemen?”

Ook analisten hebben moeite mogelijke immigratieproblematiek te duiden. „In het maatschappelijke debat is een probleem zo groot als je zegt dat het is”, zegt Henrik Oscarsson, professor politicologie aan de Universiteit van Göteborg. Uit zijn onderzoek blijkt dat Zweden juist toleranter worden. „Er is dus sprake van polarisatie: een kleine groep kiezers loopt een heel andere kant op.” En die groep zal niet slinken, zegt hij. „Ze zijn gekomen om te blijven.”

De aanhang van de SD bestaat volgens Oscarsson vooral uit de zogeheten angry young men. Blanke, jongemannen met een lage opleiding, vaak werkloos. „Ze zijn gefrustreerd, voelen zich vervreemd van de samenleving en achtergelaten in de provincie”, zegt Oscarsson. „Objectief bezien hebben ze het helemaal niet slecht. Maar ze hebben het vertrouwen in politici verloren. De een denkt dat het zakkenvullers zijn, een ander dat ze allemaal hetzelfde zijn. Een stem op de SD is een proteststem tegen de gevestigde orde.”

De SD identificeert zich noch met het linkse, noch met het rechtse establishment. Op het gebied van immigratie hebben ze een uiterst rechtse agenda. Hun standpunten aangaande de verzorgingsstaat zijn eerder links conservatief. Ze willen die koste wat kost behouden. Oscarsson: „Wat dat betreft lijken ze op de Nederlandse PVV.” Daar vindt de SD volgens hem veel inspiratie. „Ze kopiëren gewoon de standpunten en de haatzaaiende toon. Zweden is nu eindelijk een echt Europees land.”

Commentaar: pagina 19