Verzonnen verhalen

Vorig jaar volgden Amerikaanse tv-zenders urenlang live een grote ballon waarin de 6-jarige Falcon Heene op drift zou zijn geraakt. Later bleek hij zich al die tijd in een schuur te hebben verschuild. Daarover geïnterviewd door CNN zei Falcon, kijkend naar zijn ouders: „Maar jullie zeiden toch dat het allemaal voor de show was?” Nederland heeft zijn eigen Falcon Heene: Reinoud Homan.

Vorige week brachten kranten en omroepen het bericht dat deze 17-jarige Drent in Spanje een exclusieve opleiding tot matador zou gaan volgen. Reinoud bekende donderdag bij Paul de Leeuw dat hij het verhaal had verzonnen. Hij wilde met zijn zelfverspreide ‘stunt’ aantonen dat de media de feiten niet controleren.

Erger wordt het als verzinsels uit de redactie zelf voortkomen. In de roman De Onvolmaakten beschrijft Tom Rachman de teloorgang van een dagblad. Rachman werkte als journalist bij onder meer de International Herald Tribune – waarnaar hij de redactie in zijn boek modelleerde. De medewerkers zijn zowel in het veld als op kantoor eenzame tobbers met vastgelopen carrières en huwelijken.

Het personage Lloyd Burko, correspondent te Parijs, verzint uit financiële nood een bericht over een Franse vredesmissie naar Gaza – inclusief ‘volledige citaten, data, troepenaantallen, onenigheid binnen het kabinet, trans-Atlantische vijandigheden’. Hij raadt de redactie aan er op de voorpagina mee uit te pakken.

Het verzonnen artikel in de roman wortelt in de realiteit. Jayson Blair, sterverslaggever bij de New York Times, haalde met overschrijven en halve waarheden veelvuldig de voorpagina. In 2003, het jaar dat Blair werd ontslagen, liep ook Jack Kelly van USA Today tegen de lamp. Zowel Blair als Kelly citeerden mensen die ze niet hadden gesproken of beschreven plaatsen waar ze niet waren geweest.

Dat deed ook Jan Haerynck in 1996 met een stuk in de Volkskrant over de ontvoering van een Duits meisje in Disneyland Parijs. De betrokken kranten kondigden maatregelen aan, maar ongetwijfeld sluipen er weer nieuwe fantasten de media binnen.

Tom Rachman verzon overtuigend hoe verleidelijk zo’n journalistiek vergrijp kan zijn. Wie wil weten of Burko’s verhaal de voorpagina haalt, moet De Onvolmaakten lezen.

Tom Rooduijn