Ribkwal verorbert prooi ongemerkt

Je bent een jong visje, een paar millimeter lang en zwemt in zee. Opeens voel je een lichte stroming. Je wilt wegzwemmen, maar raakt al snel een zacht, bewegend oppervlak. Het lijkt gelei, je plakt vast. Je wordt verteerd. Je bent gevangen door een ribkwal.

De Amerikaanse ribkwal is een uitheemse diersoort die veracht wordt door Nederlandse natuurbeschermers. De kwal neigt tot overbevolking: afgelopen zomer haalden vissers netten vol uit het Amsterdamse IJ. Hij is bovendien zo vraatzuchtig dat hij elders al visbestanden heeft doen instorten. Zo’n ribkwal is zakvormig en kan op afstand geen prooien waarnemen. Toch eet de kwal veel plankton en zelfs snelle (minuscule) garnaaltjes en visjes.

Vijf biologen hebben ontdekt hoe de kwal zo’n efficiënte jager kan zijn. Zijn prooien merken pas dat ze in een kwal beland zijn als het te laat is, schreven zij gisteren in Proceedings of the National Academy of Sciences. De ribkwal zuigt zijn prooien naar binnen zonder dat ze het merken.

Een ribkwal is biologisch gezien geen echte kwal. Hij heeft geen tentakels waarin prooien verstrikt en vergiftigd raken, maar alleen kleine trilharen. Met de langzame stroming die de haren opwekken, drijft hij eten naar zijn mond waar het blijft plakken. Een zwemmende ribkwal pompt met zijn trage motoriek toch een liter zeewater per uur zijn lijf in en uit.

Dat is op zich niet bijzonder – dat kan een oester ook. Maar de ribkwal is de enige die een waterstroom opwekt die totaal niet wervelt. Hij kan daardoor meer eten dan alleen plankton. Visjes en garnaaltjes die door wervelingen snel zouden vluchten, slaan pas alarm als het te laat is: als ze bij de mond zijn aangekomen. Dan kunnen ze geen kant meer op.

Dit lijkt slecht nieuws voor het Nederlandse waterleven, want aan de kust worden sinds vier jaar steeds meer Amerikaanse ribkwallen gezien. In de Grevelingen en de Oosterschelde zwommen duikers in 2007 en 2008 door wolken van kwallen. Toch veroorzaakte de ribkwal tot nog toe geen aanwijsbare schade aan de natuur.