Onno Hoes is echt een wáánzinnig mensenmens

De liberaal Onno Hoes moet zich straks in de Maastrichtse politieke arena bewijzen.

Hoes kiest per dossier zijn positie; hij is pragmatisch, snel en ongeduldig.

Het Centrum Informatie en Documentatie Israel (CIDI) organiseerde afgelopen maart een symposium in het Haagse Vredespaleis. Onno Hoes, zoon van een katholieke vader en een joodse moeder, hield er zijn inaugurele rede als voorzitter. Toen hij anti-Israël-demonstranten voor het hek zag staan, stapte hij op hen af. „Ik ben de nieuwe voorzitter van het CIDI”, zei hij terwijl hij zijn hand uitstak. „En ik ben hier om bruggen te bouwen.” De kennismaking duurde zo lang dat de actievoerders Hoes vriendelijk moesten vragen om weg te gaan. „We willen graag door.”

Als het kabinet akkoord gaat, wordt Onno Hoes de nieuwe burgemeester van Maastricht. De gemeenteraad droeg hem unaniem voor als opvolger van Gerd Leers. Is Onno Hoes in staat om over de schaduw van zijn populaire voorganger heen te springen? Zal de liberaal zich kunnen handhaven in de politieke arena van Maastricht? Heeft hij antwoorden op bevolkingskrimp, de drugsoverlast en de Zuid-Limburgse neiging om de eigen parochie boven het gemeenschappelijk belang te stellen?

Onno Hoes kan snel handelen, zag Ronny Naftaniel, directeur van het CIDI, bij het Vredespaleis. „En hij beschikt over een behoorlijke dosis humor. Met die kwaliteiten neemt hij tegenstanders de wind uit de zeilen.” Onno staat tussen de mensen zonder een allemansvriend te zijn, zegt huisvriend Joan Thierry. Onno, zegt Henk Krol, die hem eind jaren negentig vroeg bestuurslid te worden van COC Nederland, is „wáááán-zin-nig gegroeid”. „Hij luistert steeds beter en durft tegenwoordig ook openlijk te twijfelen.”

Politiek is voor Onno Hoes persoonlijk. Dat zeggen alle gesprekspartners over de 49-jarige Hoes, die nu nog VVD-gedeputeerde milieu is in Noord-Brabant. Bestuurders, politici, vrienden en familieleden roemen zijn „brede belangstelling” en noemen hem toegankelijk en ontwapenend nuchter. Voormalig Essent-baas Michiel Boersma: „Een bruggenbouwer.” Partijgenoot Frits Huffnagel: „Een mensenmens.” En Onno Hoes heeft toegang tot de media. Als uw lezers vijf provinciebestuurders kennen, is dat veel, zegt Henk Krol, hoofdredacteur van de Gaykrant. „Maar Onno Hoes zit daar altijd bij.”

Dat komt niet alleen doordat Hoes’ echtgenoot Albert Verlinde heet, musicalproducent en boegbeeld van RTL-Boulevard – Hoes verstaat ook de moderne wetten van de politieke branding. Hij zit op Hyves met 532 vrienden en een weblog, hij twittert en gebruikt YouTube. Tijdens de strijd om het landelijk partijvoorzitterschap van de VVD in 2008 zette hij er filmpjes op met de titels: trots, ambitie, talent, koopman, mensen. En een fragment uit Pauw & Witteman. Mentalist Uri Geller complimenteert Hoes, terwijl hij zachtjes diens kin beroert. „Hij heeft een babyface. Daar houden de mensen van.”

Onno Hoes groeide op in Den Bosch, als derde in een gezin van vier kinderen. Zus Isa Hoes, tegenwoordig actrice, kwam zes jaar na hem. Ze schetst het beeld van een „vroeg oude” jongen: keurig gekleed, met de neus in de kranten, ingezonden brieven schrijvend. „Als derde kind gedroeg hij zich alsof hij de oudste was.” Een broer met een groot verantwoordelijkheidsbesef. Als middelbare scholier leidde hij een actie tegen het vertrek en de sloop van het Carolusziekenhuis, aan de overkant van hun straat. In het gezin werden volgens zus Isa weinig emoties met elkaar besproken. „We waren allemaal een beetje bang om over ons gevoel te praten. En ik denk dat dat voor een deel met de oorlog te maken heeft.” Moeder sprak nooit over haar onderduiktijd, huilde er alleen over.

De havo vond Onno Hoes maar niks. Hij had voor het leren veel tijd nodig en kon vaak alleen over met een taak in de zomervakantie. Het wees hem op de noodzaak zich goed voor te bereiden. Elke zondag reserveert hij nu om stukken te lezen. En hij laat zich nog steeds graag bijsturen, zegt echtgenoot Verlinde.

Onno’s ouders „besmetten hun zoon met het politieke virus”, vertelt Ed Nijpels. Hij kwam er als aankomend Kamerlid regelmatig over de vloer. Vader Ton was voorzitter van de VVD-Kamercentrale Den Bosch en moeder Emma was gemeenteraadslid. Nijpels herinnert zich „een vooruitstrevende familie met een bijzonder oog voor jongeren”. Zo steunde Ton Hoes de strijd tegen homodiscriminatie en zijn pleidooi voor rechten van kinderen bij echtscheiding. Vader Hoes: „In de jaren 70 hingen bij ons posters van VVD, PvdA en DS’70 voor het raam.”

Na de heao stapte Onno Hoes als zesde generatie in het familiebedrijf Hoes & De Winter, een exclusieve stoffen- en interieurzaak. Hij scoorde met het binnenhalen van agentschappen, het verkopen lukte minder goed. Ook omdat hij er van alles bij deed. Hij was bestuurslid bij COC Nederland dat hij – toen tevergeefs – probeerde open te stellen voor niet-linkse homo’s en lesbo’s. En Onno Hoes zat in de politiek, hij was voorzitter van de plaatselijke VVD-afdeling én Statenlid én raadslid.

Op de heao, hij was 21, kwam Hoes erachter dat hij homoseksueel was. Zijn vader herinnert zich nog dat Onno vroeg of hij wel thuis mocht blijven wonen. Hij had verschillende vriendjes, tot Albert Verlinde in 1992 in beeld kwam. De vonk sloeg over tijdens carnaval, in een café in Oeteldonk. Verlinde stond aan de bar, Hoes op de verwarming. Verlinde: „Onze ogen gingen dwars door elkaar heen.”

Hoes en Verlinde trouwden toen ze veertig waren, drie maanden nadat de wet dat mogelijk maakte. En op huwelijksreis durfden ze hun kinderwens tegen elkaar uit te spreken. Ze begonnen een adoptieprocedure. Er ging een jaar overheen en nog twee en „toen haakten we af”, vertelt Verlinde. „We begrepen dat we alleen oudere kinderen met een al heel eigen geschiedenis konden adopteren. Dat durfden we niet aan. Je kunt het voor zo’n kind nooit goed doen.”

Het stel vond troost bij hun vriendenkring, zangeres Sandra Reemer, maar ook couturier Addy van den Krommenacker en CDA’er Joop Wijn met partner. Allebei stortten ze zich weer op hun carrière. Een mogelijke bron voor spanning, politiek en publicitair. Maar dat konden ze tot dusver vermijden. Huisvriend Joan Thierry: „Ze zijn elkaars scherprechters. Dat voorkomt ook dat je als bestuurder gaat orakelen. Dat je alles wat jij denkt en doet als enige waarheid beschouwt.” We wijzen elkaar op elk risico, zegt echtgenoot Verlinde: „Daar zijn we misschien wel te heilig in. Als we naar een borrel gaan, nemen we altijd een chauffeur of een taxi.”

Provinciebestuurder Hoes wervelde door Brabant met de portefeuilles economie en later milieu. Die wisseling verraste menigeen. Voor SP-voorman Nico Heijmans bleef Hoes ‘Mister Bedrijventerrein’: „Hij heeft meer met geld verdienen.”

Op ideologische bevlogenheid hebben collega’s Hoes nooit kunnen betrappen. Zijn geloofsartikelen zijn uitgangspunten, nooit standpunten. Per dossier kiest Hoes positie. Pragmatisch. „Een nuchtere teamspeler”, vindt Frank Houben, voormalig commissaris van de koningin in Noord-Brabant en Hoes’ ‘politieke peetvader’. „Onno wil dingen voor elkaar boksen”, zegt Mieke Geeraedts, fractievoorzitter van de VVD in Provinciale Staten. En snel. „Hij is niet echt geduldig. Hij laat het duidelijk merken, als het hem te langzaam gaat.” De VVD-voorvrouw bleef met Hoes van mening verschillen over de verkoop van Essent-aandelen, waar de gedeputeerde een warm voorstander van was. „Hij zat al heel vroeg in het stramien van de mensen van Essent.”

Dit voorjaar realiseerde Hoes zich dat hij niet eeuwig op het provinciehuis wilde blijven. Hij sprak erover met Ed Nijpels en zette het op een rijtje met huisvriend Joan Thierry, oprichter van een headhuntersbureau. Samen gingen ze na „waar zijn diepte zit”. Als Hoes eindverantwoordelijkheid wilde dragen, moest hij dan het kabinet in? Was hij daar genoeg dossiervreter voor? Wilde hij niet liever burgemeester worden? Of moest hij kiezen voor het bedrijfsleven?

Het kabinet is alleen leuk, zegt Thierry, op momenten dat je erin gaat en er weer uitkomt. „Daartussen ben je de kop-van-jut voor weinig geld. Bovendien: als je Onno’s persoonlijkheid bekijkt, is hij een binder. Het burgemeesterschap is hem op het lijf geschreven. En leuk voor Albert. Het brengt ze naar een volgend platform.”

Hoes solliciteerde op het burgemeesterschap in Tilburg, maar legde het af tegen Peter Noordanus van de PvdA. Gelukkig, want toen kwam Maastricht voorbij. Kan een provinciebestuurder uit Brabant daar slagen? Een valkuil is de politieke cultuur, denkt voormalig CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel: „Die is in Maastricht heel anders. Hoes moet goed opletten dat hij de informele structuren op tijd herkent en erkent.” Een Maastrichtse burgemeester heeft eens per jaar een functioneringsgesprek met het volk, zegt VVD-wethouder Mark Verheijen uit Venlo: bij de sleuteloverdracht met carnaval. Hij krijgt een carnavaleske sneer en moet die ludiek pareren. „Dan moet hij zich bewijzen.”

Met medewerking van Daniëlle Pinedo