Retour Den Haag-Brussel

Tweede Kamer gaat verder dan Marx

Jan de Wit (SP) heeft het toch maar mooi bewezen: een socialist kan op constructieve wijze een kredietcrisis onderzoeken. Dit tot verwondering van collega-parlementariërs. Elbert Dijkgraaf van de SGP bracht die onder woorden toen hij zich vorige week, in een Tweede Kamerdebat over de conclusies en aanbevelingen van de commissie-De Wit, afvroeg of Marx dit ooit had kunnen denken. Dat onder leiding van een SP’er zulke verstandige dingen gezegd werden over het kapitalistische systeem. Jawel, luidde het antwoord van commissievoorzitter De Wit. „Marx had dat zeker kunnen bedenken. Je zou immers kunnen zeggen: wat Het Kapitaal (van Marx, red.) is voor een SP’er, is de Bijbel voor een SGP’er. Onze meningen verschillen eigenlijk niet zo veel.”

Partijgenoot Ewout Irrgang wees de commissie vervolgens op aanbeveling 5, niet uit het commissieverslag, maar uit het Communistisch Manifest (1848), het programma van Friedrich Engels en Karl Marx, beroemd om citaten als ‘Ein Gespenst geht um in Europa – das Gespenst des Kommunismus’ en ‘Proletarier aller Länder vereinigt euch’.

De strekking van aanbeveling 5? Richt een nationale centrale bank op. De Wit pleit voor meer bevoegdheden van De Nederlandsche Bank. Ewout Irrgang: „Ik merk op dat de commissie verder gaat waar Marx en Engels zijn opgehouden. Die centrale bank hebben wij immers al.” (JW)

Bruin I mag niet. Reli-blank wel?

Een andere historische vergelijking leidde tot meer reuring. Het Amsterdamse gemeenteraadslid Geke van Velzen (PvdA) noemde het rechtse kabinet-in-wording: „Bruin I”, net als Frans Timmermans (ook PvdA) enkele maanden eerder deed. De Telegraaf berichtte erover, verontwaardiging volgde en de politieke baas van Van Velzen, fractievoorzitter Frank de Wolf, keurde de term af: de associatie met de bruinhemden van de SA, de paramilitaire organisatie van de Duitse nationaal-socialisten, was „niet goed”.

De bruine hemden van de SA waren afgekeken van de zwarte hemden van Mussolini's paramilitairen. Deze ‘camicie nere’ hadden de gimmick met gekleurde hemden weer afgekeken van de ‘roodhemden’, de strijders van Guiseppe Garibaldi, de man die Italië bijeenvocht. In navolging van Mussonlini’s zwarthemden marcheerden vervolgens ‘zilverhemden’ in Amerika, ‘goudhemden’ in Mexico en ‘groenhemden’ in Brazilië. Van Velzen kan dus ook kiezen uit Zilver I, Goud I of Groen I. Zeker die laatste zal weinig argwaan oproepen. Maar helpt het haar politieke punt? Waarschijnlijk niet. Gelukkig hebben de Haagse wandelgangen een eigen alternatief aangereikt, direct nadat de orthodox christelijke SGP zich in juli bereid verklaarde mee te regeren met rechts. Een „reli-blank” kabinet, klonk het. Benieuwd of dat wel mag van Van Velzens politieke bazen. (PvO)

Een knallend begin van de Troonrede

Dat koningin Beatrix morgen de Troonrede begint met net zo’n knallende binnenkomer als haar moeder in 1977 ligt niet voor de hand. Ze heeft het vanwege haar vermeende actieve bemoeienis met de kabinetsformatie toch al niet makkelijk onder wat vroeger de koningsgezinde politici heette. Voorzichtigheid lijkt dus op zijn plaats.

Dit gold destijds niet voor koningin Juliana. „Leden der Staten- Generaal, De lange duur van de kabinetsformatie, na een verkiezingsuitslag die toch door velen als duidelijk is ervaren, wekt onder de huidige omstandigheden begrijpelijke bezorgdheid”, zei Juliana. Ook toen was de formatie al ruim drie maanden onderweg. De woorden van Juliana werden alom uitgelegd als een majesteitelijke tik op de vingers van de dralende politici, hoewel de koningin slechts voordroeg uit andermans werk. „Ik zie Joop breed grijnzen”, schreef PvdA-polticus Ed van Thijn later in zijn bestseller Dagboek van een onderhandelaar. Hij doelde op demissionair premier Joop den Uyl, hoofdauteur van de Troonrede. Ministers van CDA-huize met wie de PvdA toen nog formatiebesprekingen voerde, keken daarentegen „ronduit woedend”, zo noteerde Van Thijn verder. Dat kabinet van PvdA en CDA is er uiteindelijk dan ook niet gekomen. (MK)

Bijdragen: Mark Kranenburg, Pieter van Os en Jeroen Wester