Paus overtuigt bij Brits bezoek

Ondanks een stroom van nieuwe onthullingen over seksueel misbruik door priesters kreeg paus Benedictus een verrassend goede pers bij zijn bezoek aan Groot-Brittannië.

Voor het eerst lijkt paus Benedictus XVI een foutloze reis te hebben ondernomen. Zowel Britse als Italiaanse kranten roemen vandaag het enthousiasme dat Benedictus in Groot-Brittannië heeft weten los te maken. „De paus verovert Londen”, schrijft de Italiaanse La Stampa. Ook Britse kranten oordelen positief over woorden en daden van de kerkvorst op Britse bodem.

Al twee jaar wordt Benedictus achtervolgd door de pedofilieschandalen binnen de kerk en zijn eigen flaters. In Ierland, Duitsland, Nederland en nu België schudt de kerk op zijn grondvesten als gevolg van priesters met te losse handen en ontspoord moreel besef. In Groot-Brittannië werd Benedictus de afgelopen vier dagen opnieuw geconfronteerd met die seksschandalen. Hij stuitte op de grootste betogingen tegen zijn kerk sinds jaren. Toch oogst hij lof van de anders zo kritische pers.

Het bezoek aan Groot-Brittannië was een riskante onderneming voor Benedictus. Er waren meer pijnpunten dan de misbruikaffaires. Het overlopen van conservatieve anglicanen naar de Rooms-Katholieke Kerk heeft de afgelopen maanden tot spanning geleid tussen het Vaticaan en de leiding van de Anglicaanse Kerk. Ook de Duitse afkomst van Ratzinger was geen pre, nu juist tijdens zijn bezoek de herdenking van de Blitz, 70 jaar geleden, werd gevierd.

Rome beschouwde het bezoek ook als een reis door de meest geseculariseerde en anti-religieuze samenleving van West-Europa.

Benedictus werkte alle pijnpunten af en wist te overtuigen door zijn precieze formuleringen, zijn menselijkheid en zijn nederigheid. Bij de herdenking van de oorlog gisteren zei hij: „Voor mij, die de verschrikkelijke dagen van het nazisme in Duitsland heeft beleefd en ondergaan, is het zeer aangrijpend om hier samen met jullie te zijn en te herinneren hoe jullie landgenoten hun leven hebben geofferd en op moedige wijze weerstand hebben geboden aan deze kwaadaardige ideologie”.

Zijn respectvolle bezoek aan koningin Elizabeth, die behalve wereldlijk vorst ook kerkleider van de Anglicaanse Kerk is, brak de spanningen tussen beide kerken en opende volgens het Vaticaan nieuwe wegen to oecumenische samenwerking.

Al in het vliegtuig op weg naar Groot-Brittannië erkende Benedictus dat de kerkleiding „onvoldoende waakzaam, doortastend en besluitvaardig is geweest” met betrekking tot pedofiele priesters. Volgens de paus moet de kerk boete doen, nederig zijn en opnieuw leren oprecht te zijn.

„De paus heeft nu zelf uitgesproken wat de massamedia al twee jaar schrijven’’, stelt de Italiaanse Vaticaanwatcher Marco Politi desgevraagd. De grote paradox is echter dat de huidige waardering voor zijn uitspraken nieuwe verwachtingen oproept. De publieke opinie zal nu nog meer verwachten dat de onderste steen boven komt. Daarom moeten de archieven worden geopend. Alleen zo kan de paus tonen dat hijzelf en de kerkleiding niets te verbergen hebben en echt de daad bij het woord willen voegen.”

Volgens Politi kan het geloofwaardigheidsprobleem van Rome alleen worden opgelost wanneer er binnen de kerk ruimte komt voor leken en priesters om over de fouten van de kerk te praten. „Het absolutisme binnen de kerk moet worden afgeworpen om geloofwaardigheid te herwinnen.”

Of het Vaticaan zo ver zal gaan, is de vraag. De paus blijft weliswaar hameren op de noodzaak van boetedoening, nederigheid en samenwerking met justitie, maar binnen de curie groeit de frustratie, omdat de publieke opinie vijandig blijft en schadeclaims dreigen. „Ze willen ons maatschappelijke en financieel te gronde richten”, zo klinkt het in de wandelgangen van het Vaticaan.

Intussen gaat Benedictus door met zijn op de lange termijn gerichte campagne om de kerk te zuiveren. Hij is ervan overtuigd dat de geseculariseerde maatschappij vroeg of laat zal inzien dat zij niet kan zonder traditie, cultuur, normen en waarden die de kerk door de eeuwen heen is blijven prediken. Het bezoek aan Groot-Brittannië heeft aangetoond dat Benedictus in staat is zelfs met de hem meest vijandige samenleving in gesprek te treden.