Hij was niet echt een dikke rapper

Het verval van de acteur Joaquin Phoenix blijkt nep.

Maar door toe te geven dat alles gespeeld is, verliest de mockumentary over zijn ondergang wel spanning.

Praat acteur/regisseur Casey Affleck voor zijn beurt? Vrijdag gaf hij in The New York Times toe wat velen allang vermoedden: de inmiddels legendarische implosie van zijn zwager Joaquin Phoenix is van begin tot eind gespeeld. „Het is een geweldige performance, de beste van zijn leven”, aldus Affleck.

Filmster Joaquin Phoenix baarde eind 2008 opzien met de aankondiging dat hij stopte met acteren om hiphopster te worden. Phoenix liet een baard staan, kreeg een bierbuik en gaf in Blues Brothers-pak en met zonnebril gênant slechte rapoptredens waarbij hij van het podium tuimelde of vocht met het publiek. Dieptepunt was zijn verwarde optreden in de David Letterman Show in februari 2009. Ben Stiller parodieerde dit jaar de ‘nieuwe Joaquin Phoenix’ tijdens de Oscaruitreiking.

In Venetië ging vorige week een documentaire van zijn zwager Casey Affleck in première, I’m Still Here. Die titel leek al een knipoog naar de film I’m Not There, die draaide om de ongrijpbare persoonlijkheid achter het imago van Bob Dylan. Affleck filmde Joaquin Phoenix achter de schermen, wauwelend, huilend, cocaïne van de borst van een verlepte prostituee snuivend. Phoenix liet zich in zijn slaap zelfs op zijn hoofd poepen door een boze assistent.

Allemaal in scène gezet, geeft Affleck nu toe. I’m Still Here bevat al tal van aanwijzingen dat het een mockumentary (nepdocumentaire) betreft. Op de titelrol worden passerende beroemdheden, zoals rapper Sean Combs (P. Diddy) die Phoenix’ hiphop niet wil produceren, opgevoerd als ‘cast’ en de film blijkt ‘geschreven en geproduceerd’ door Affleck en Phoenix. De filmster zelf liep in Venetië zwijgzaam, maar baardloos rond. Hij zou alweer in onderhandeling zijn over nieuwe filmrollen.

Veel critici in Venetië waren verontwaardigd over de wijze waarop Affleck zijn aan lager wal geraakte zwager voor gek zette, anderen concludeerden dat het, ondanks een ontkenning van Affleck, een hoax betrof. Affleck spreekt nu liever van een performance en ‘gonzo-journalistiek’, het scheppen van een absurde ‘hyperrealiteit’ in de stijl van schrijver Hunter S. Thompson. De ‘nieuwe Joaquin Phoenix’ is als kunstmatige cultpersonage voer voor de roddelpers en voor parodie op internet; I’m Still Here een satire op de megalomanie van filmsterren en de wreedheid van het publiek dat geniet van hun ondergang.

Maar David Letterman wist vorig jaar niet dat Phoenix toneel speelde, aldus Affleck. Woensdag treedt Phoenix opnieuw in zijn show op. Een schrijver van de David Letterman Show beweert nu dat Letterman wel degelijk wist wat er aan de hand was. De show bevat een aanwijzing: aan het eind zet Phoenix zijn zonnebril af en fluistert iets in Lettermans oor. Letterman deed in 1980 al zo’n één-tweetje met komiek Andy Kaufman, specialist in irritante alter ego’s en gênante taferelen. Kaufman, zojuist uit de hitserie Taxi gestapt, leek helemaal de weg kwijt, snotterde, hield een huilverhaal over zijn (niet bestaande) kinderen en bedelde om geld.

De ineenstorting van de 35-jarige Joaquin Phoenix (twee Oscarnominaties waaronder voor zijn rol als Johnny Cash in Walk the Line) was extra geloofwaardig door zijn achtergrond. Zijn rusteloze ouders trokken als missionarissen van de sekte Children of God met hun vijf kinderen door Zuid-Amerika, stapten eruit en richtten de kinderen daarna af als entertainers. Joaquin stond bekend als stuurs, had muzikale aspiraties en wilde al vaker met acteren stoppen. De eerste keer vlak na de dood van zijn broer River in 1993, op dat moment de bekendste telg uit de Phoenix-clan. De toen 17-jarige Joaquin was erbij toen River voor nachtclub The Viper Room stierf door een overdosis heroïne en cocaïne.

Maar door zo snel toe te geven dat alles gespeeld is, verliest I’m Still Here wel aan spanning en ambivalentie. Affleck en Phoenix hadden een voorbeeld moeten nemen aan de mysterieuze straatartiest Banksy, wiens Exit Through The Gift Shop binnenkort in de bioscoop te zien is. Banksy neemt de kunstwereld op de hak door een inhoudsloze, maar al snel razend populaire graffitikunstenaar te lanceren: Mr. Brainwash. Of niet? Ruim een half jaar na de wereldpremière is het nog steeds de vraag of Mr. Brainwash echt of nep is. Dat is wel zo spannend.