Gemeenten weten niet waar ze aan toe zijn

Controversieel verklaarde vraagstukken mogen door het demissionaire kabinet niet behandeld worden. „De minister denkt: jullie bekijken het maar.”

Het nieuwe kabinet laat op zich wachten, het oude kabinet past nog even op de winkel. „Landelijk dood tij”, noemt bestuurskundige Marcel Boogers van de Universiteit van Tilburg de maandenlange onderhandelingsperiode die kabinetsformatie heet.

„Historisch geen unicum, maar door de forse beleidswijzigingen die moeten worden doorgevoerd is het wel een spannende tijd”, legt Boogers uit. „Gemeenten wachten met angst en beven af. Er gaat veel bezuinigd worden, maar hoe en hoeveel, dat weet niemand. Dus kunnen ze er ook niet echt op anticiperen.”

Boogers rekent voor dat het beoogde kabinet-Rutte door de langdurige formatieperiode „niet een paar maanden maar een heel jaar heeft verspeeld”. Want het demissionaire kabinet-Balkenende IV is verantwoordelijk voor de begroting voor volgend jaar die op Prinsjesdag gepresenteerd wordt. Boogers: „Aan het financiële kader valt straks weinig meer te tornen door het nieuwe kabinet.”

Naast onzekerheden over de te verwachten bezuinigingen van 18 miljard zijn er ook onduidelijkheden over bijvoorbeeld milieu- en herindelingsvraagstukken. Nadat de PvdA dit voorjaar uit de regering stapte, verklaarde de Tweede Kamer veel onderwerpen controversieel. Het demissionaire kabinet mag belangrijk geachte onderwerpen zoals fusies van gemeenten en de ondergrondse CO2-opslag in Barendrecht formeel niet meer behandelen. Dit moet overgelaten worden aan de volgende regering.

In de beoogde fusiegemeenten Bussum, Naarden, Weesp en Muiden werden de raadsverkiezingen van begin maart naar eind november doorgeschoven. Maar door de val van het kabinet hebben de inwoners nu opeens weinig te kiezen. De geplande fusiedatum van 1 januari 2011 wordt sowieso niet gehaald en verschoven naar 1 januari 2012. De vier nieuwe gemeenteraden zullen – als de fusie doorgaat – nauwelijks langer dan een jaar bestaan.

„Het worden zeker geen herindelingsverkiezingen”, weet Milo Schoenmaker, de burgemeester van Bussum. Hij is „mordicus tegen” de fusieplannen, net als de Bussumse bevolking. De kleinere gemeenten Naarden, Weesp en Muiden willen wel samengaan. Daar zijn ze dan ook niet blij met de controversiële status van de plannen. In Bussum zijn ze wél blij met het de controversieelverklaring. De burgemeester, van VVD-huize: „Een kabinet met VVD en CDA zal niet snel een gemeente dwingen tot een fusie. Maar als het moet ga ik nog wat lobbyen in Den Haag. Ook al is dat niet zo’n mooi plaatje voor de bühne. Het liefst probeer ik de andere gemeenten nog op andere gedachten te brengen. Daar heb ik nu tenminste de tijd voor.”

In Barendrecht wordt openlijk getwijfeld of het kabinetsbeleid over een proef met CO2-opslag onder leiding van minister Van der Hoeven (Economische zaken, CDA) gestaakt is, zoals formeel hoort bij een controversieel verklaard onderwerp. „De minister dendert gewoon door”, zegt John Brosens van Stichting CO2 nee.

Hij vertelt over een informatieavond, afgelopen woensdag voor het gemeentehuis van Barendrecht, waar het ministerie en uitvoerder Shell „het charmeoffensief naar de bevolking” heropenden. Brosens, vorige week: „Ze zullen al hun argumenten vóór opslag weer uit de kast halen. Alsof er hier geen tegenwind is geweest! Wat ik proef is dat de minister denkt: jullie bekijken het maar in Barendrecht. Straks zijn er zoveel stappen gezet, dat ze zogenaamd niet meer terug kan. Fuikwerking noemen we dat hier.”

De ironie wil dat een Kamermeerderheid zich eerder uitsprak vóór een proef met CO2-opslag in Barendrecht, maar dat dezelfde pro-partijen nu een minderheid vormen in de nieuwe Tweede Kamer. Brosens: „Ook dat signaal pakt de minister niet op.” Wethouder Stephanie ter Borg (Ruimtelijke Ordening, VVD) spreekt over „een cynische samenloop van omstandigheden.”

De wethouder is ook tegen de proef met CO2-opslag. Volgens haar is het aan de ongeruste inwoners „moeilijk uit te leggen dat de procedures gewoon doorgaan”. Ze heeft brieven gestuurd naar de informateurs. „Ik weet niet of het op de agenda staat, ik heb in elk geval geen enkele reactie gekregen.” Ze wijst op een opmerking die Mark Rutte voor de verkiezingen maakte in een gesprek met Radio Rijnmond. Daarin zei de VVD-fractieleider over proef met CO2-opslag. „Ik zal onderhandelen om uit te komen bij tegen.” Ter Borg: „Daar houd ik me dan maar aan vast.”