Een genuanceerd portret van beladen Zuid-Afrika

Marnix de Bruyne: Het land van Soekmekaar Podium, 272 blz. € 17,50 ****

Het aantal moorden in Zuid-Afrika lag afgelopen jaar op het laagste niveau sinds het einde van de apartheid in 1994, berichtte deze krant vorige week. Iemand die door dit nieuws waarschijnlijk niet werd verrast is Marnix de Bruyne, redacteur Afrika van de Volkskrant, die in Het land van Soekmekaar een genuanceerd portret van een beladen plek schetst. Zo vertelt hij over een vrouw die een gedenkplaats wil oprichten voor de vermoorde boeren in de provincie Limpopo. Ze belt een criminoloog om het aantal sinds 1994 op te vragen. Wanneer dat tegenvalt, wil ze een gedenkplaats voor de vermoorde boeren in heel Zuid-Afrika neerzetten. ‘Wat ze niet beseft, is dat ze door haar actie alleen maar de aandacht vestigt op de kwetsbaarheid van de blanke boeren’, aldus de criminoloog.

De anekdote, een beetje pijnlijk maar ook geestig, is typerend voor de blik waarmee De Bruyne naar Zuid-Afrika kijkt. Vanaf 1994 bezocht hij enkele malen het plaatsje Soekmekaar (officieel nu Morebeng), ten noorden van Johannesburg. Ooit was het een voornamelijk blank dorp, in 2010 wonen er nog 25 mensen.

De gedenkkruisen worden gebruikt voor tv-beelden om te laten zien hoe precair de situatie is in Zuid-Afrika, of om ons te te waarschuwen voor een tweede Zimbabwe. Het idee dat het land die kant opgaat, wordt door De Bruyne genuanceerd, zoals hij wel meer vooroordelen aanpakt. Ook die van hemzelf passeren de revue: hij gaat er bijvoorbeeld te snel vanuit dat zijn vaste gids aids heeft. Hij ergert zich eraan dat niemand er over wilt spreken. De gids blijkt echter geen aids te hebben, maar een allergie. Het idee dat internationale druk veel betekend zou hebben voor de aanslagplegers op een politiebureau in Soekmekaar in 1980 ontkracht hij eveneens. Dat hun doodstraf werd omgezet in levenslang had niets van doen met druk van buitenaf, verklaart een van de daders.

Veel passeert de revue, maar waar het in dit boek vooral om draait zijn de landclaims. Alle partijen komen aan het woord: van de blanke aardbeienkweker tot de taxichauffeur en tevens bestuursvoorzitter van de Morebenegroep die vanuit historisch oogpunt aanspraak maakt op het land. En van vertrekkende boeren tot Zimbabwanen die vrachtwagens met houtskool vullen.

Wie verder wil komen dan het beeld van gedenkkruisen, dode blanke boeren en zogenaamde Zimbabwaanse toestanden, doet er goed aan Het land van Soekmekaar te lezen.

Toef Jaeger