Een babyface die dingen voor elkaar wil boksen

Onno Hoes uit Brabant wordt burgemeester in Maastricht, als het kabinet akkoord gaat. Zal hij de informele cultuur op tijd herkennen en erkennen? „Onno is niet geduldig.”

Het Centrum Informatie en Documentatie over Israel (CIDI) organiseerde afgelopen maart een symposium in het Haagse Vredespaleis. Onno Hoes, zoon van een katholieke vader en een joodse moeder, hield er zijn inaugurele rede als voorzitter. Toen hij anti-Israël-demonstranten voor het hek zag staan, stapte hij op hen af. „Ik ben de nieuwe voorzitter van het CIDI”, zei hij terwijl hij zijn hand uitstak. „En ik ben hier om bruggen te bouwen.” De kennismaking duurde zo lang, dat de actievoerders Hoes vriendelijk moesten vragen om weg te gaan. „We willen graag door.”

Als het kabinet akkoord gaat, wordt Onno Hoes de nieuwe burgemeester van Maastricht. De gemeenteraad droeg hem donderdagavond unaniem voor als opvolger van Gerd Leers. Is Onno Hoes in staat om over de schaduw van zijn populaire voorganger heen te springen? Zal de liberaal zich kunnen handhaven in de politieke arena van Maastricht? Heeft hij antwoorden op bevolkingskrimp, de drugsoverlast en de Zuid-Limburgse neiging om de eigen parochie boven het gemeenschappelijk belang te stellen?

Onno kan snel handelen, zag Ronny Naftaniel, directeur van het CIDI, bij het Vredespaleis. „En hij beschikt over een behoorlijke dosis humor. Met die kwaliteiten neemt hij tegenstanders de wind uit de zeilen.” Onno staat tussen de mensen zonder een allemansvriend te zijn, zegt huisvriend Joan Thierry. Onno, zegt Henk Krol, die hem eind jaren negentig vroeg bestuurslid te worden van COC Nederland, is „wáááán-zin-nig gegroeid”. „Hij luistert steeds beter en durft tegenwoordig ook openlijk te twijfelen.”

Politiek is voor Onno Hoes persoonlijk. Dat zeggen alle gesprekspartners over de 49-jarige Hoes, die nu nog VVD-gedeputeerde milieu is in Noord-Brabant. Bestuurders, politici, vrienden, familieleden roemen zijn „brede belangstelling” en noemen hem toegankelijk en ontwapenend nuchter. Voormalig Essent-baas Michiel Boersma: „Een bruggenbouwer.” Partijgenoot Frits Huffnagel: „Een mensenmens.” En Onno Hoes heeft toegang tot de media. Als uw lezers vijf provinciebestuurders kennen, is dat veel, zegt Henk Krol, hoofdredacteur van de Gaykrant. „Maar Onno Hoes zit daar altijd bij.”

Dat komt niet alleen doordat Hoes’ echtgenoot Albert Verlinde heet, de musicalproducent en het boegbeeld van RTL-Boulevard – oud-CDA-gedeputeerde Pieter van Geel zag „met enige jaloezie” hoe de Markt in Den Bosch zwart van de mensen stond „toen Onno met Albert trouwde”. Hoes verstaat ook de moderne wetten van de politieke branding. Hij zit op Hyves met 532 vrienden en een weblog, hij twittert en gebruikt YouTube. Tijdens de strijd om het landelijk partijvoorzitterschap van de VVD in 2008 voerde hij ook daar campagne. Hij plaatste filmpjes met de titels: trots, ambitie, talent, koopman, mensen. En een fragment uit Pauw & Witteman dat hij eigenhandig op het net zette. Mentalist Uri Geller complimenteert Hoes, terwijl hij zachtjes diens kin beroert. „Hij heeft een babyface. Daar houden de mensen van.”

De strijd om het VVD-voorzitterschap verloor Hoes van Ivo Opstelten, de kandidaat van het partij-establishment. Ondanks steun van erelid Hans Wiegel. En ondanks tips van partijprominent Ed Nijpels en adviezen van voormalig VVD-voorlichter Henk Krol om de „opstandige Rita Verdonk niet buiten te sluiten”. De race was wat ongelukkig, zegt echtgenoot Verlinde nu. „Onno kandideerde zich als eerste, daarna kwam Ivo. Als het andersom was geweest, denk ik niet dat Onno had meegedaan. Achteraf is het voor Onno goed geweest. Hij heeft zichzelf landelijk op de kaart gezet en laten zien dat een interne strijd niet hoeft uit te lopen op ruzie en vertrek.” Enige wanklank: toen Hoes Opstelten typeerde als „vader van zoonlief Mark”. Dat ervoer Rutte als scherp en vilein; hij heeft op jonge leeftijd zijn vader verloren. En dat wist Hoes niet.

Onno Hoes groeide op in Den Bosch, als derde in een gezin van vier kinderen. Zus Isa Hoes, tegenwoordig actrice, kwam zes jaar na hem. Ze schetst het beeld van een „vroeg oude” jongen: keurig gekleed, met de neus in de kranten, ingezonden brieven schrijvend. „Als derde kind gedroeg hij zich alsof hij de oudste was.” Een broer met een groot verantwoordelijkheidsbesef. Als middelbare scholier leidde hij een actie tegen het vertrek en de sloop van het Carolusziekenhuis aan de overkant van hun straat. In het gezin werden volgens zus Isa weinig emoties met elkaar besproken. „We waren allemaal een beetje bang om over ons gevoel te praten. En ik denk dat dat voor een deel met de oorlog te maken heeft.” Moeder heeft nooit over haar onderduiktijd gesproken, er alleen over gehuild.

School vond Onno Hoes maar niks. Het leren op de havo ging moeilijk. Hij had veel tijd nodig, en kon vaak alleen over met een taak in de zomervakantie. Het wees hem op de noodzaak zich goed voor te bereiden. Elke zondag reserveert hij nu om stukken te lezen. En hij laat zich nog steeds graag bijsturen, zegt echtgenoot Verlinde. Door Wim van der Leegte bijvoorbeeld, boegbeeld van metaalbedrijf VDL. „Toen Onno de eerste keer als gedeputeerde had gesproken voor ondernemers in Eindhoven, kwam Wim naar hem toe. ‘Kom eens langs’, zei hij, ‘dan vertel ik je hoe het in de praktijk gaat.’ Die feedback heeft-ie nodig.”

Onno’s ouders „besmetten hun zoon met het politieke virus”, vertelt Ed Nijpels. Hij kwam er als aankomend Kamerlid regelmatig over de vloer. Vader Ton was voorzitter van de VVD-Kamercentrale Den Bosch en moeder Emma was gemeenteraadslid. Nijpels herinnert zich „een vooruitstrevende familie met een bijzonder oog voor jongeren.” Zo steunde Ton Hoes de strijd tegen homodiscriminatie en zijn pleidooi voor rechten van kinderen bij echtscheiding. Vader Hoes: „In de jaren 70 hingen er bij ons posters van VVD, PvdA en DS’70 voor het raam.”

Na de heao stapte Onno Hoes als zesde generatie in het familiebedrijf Hoes & De Winter, een exclusieve stoffen- en interieurzaak. Hij scoorde met het binnenhalen van agentschappen, het verkopen lukte minder goed. Ook omdat hij er van alles bij deed. Hij was bestuurslid bij COC Nederland dat hij – toen tevergeefs – probeerde open te stellen voor niet-linkse homo’s en lesbo’s. En Onno Hoes zat in de politiek, hij was voorzitter van de plaatselijke VVD-afdeling, én statenlid én raadslid.

Hoes opereerde politiek minder ingetogen dan zijn ouders. Onno , zegt Ed Nijpels, is iemand die graag het woord voert, zijn vader een stille kracht op de achtergrond. Hoes is inhoudelijk, besluitvaardig en buitengewoon ambitieus, vindt partijgenoot Guus Paanakker. In 1997 botsten ze. Als wethouder maakte Paanakker plannen voor een verslaafdenopvang. Onno Hoes leidde het verzet van de VVD-raadsfractie. Het betekende het einde van Paanakkers wethouderschap. Paanakker („onze relatie is weer heel goed, hoor”) begrijpt het tot op de dag van vandaag niet: „Misschien wilde Onno zelf op mijn plaats terechtkomen?”

De reden achter het conflict is nooit duidelijk geworden, beaamt toenmalig SP-raadslid Nico Heijmans, tegenwoordig oppositieleider in de Provinciale Staten van Noord-Brabant. Het zorgt ervoor dat Hoes voor Heijmans „altijd iets van de carrièrepoliticus heeft gehouden. Wie fractievoorzitter in de Staten wordt, schopt het uiteindelijk tot gedeputeerde. Zo gaat dat bij de Brabantse VVD.”

Op de heao, hij was 21, kwam Hoes erachter dat hij homoseksueel was. Zijn vader, die als officier bij de Limburgse Jagers in Indië had gediend, „moest het wel even verwerken”. Hij herinnert zich nog dat Onno vroeg of hij wel thuis mocht blijven wonen. Albert Verlinde kwam in 1992 in beeld. De vonk sloeg over tijdens carnaval, in een café in Oeteldonk. Verlinde stond aan de bar, Hoes op de verwarming. Ze trouwden toen ze veertig waren, drie maanden nadat het wettelijk mogelijk was geworden. En op huwelijksreis durfden ze hun kinderwens tegen elkaar uit te spreken. Ze begonnen een adoptieprocedure. Er ging drie jaar overheen en „toen haakten we af”, vertelt Verlinde. „We begrepen dat we alleen oudere kinderen met een al heel eigen geschiedenis konden adopteren. Dat durfden we niet aan. Je kunt het voor zo’n kind nooit goed doen.”

Het stel vond troost bij hun vriendenkring, zangeres Sandra Reemer maar ook couturier Addy van den Crommenacker en CDA’er Joop Wijn met partner. Allebei stortten ze zich weer op hun carrière. Een mogelijke bron voor spanning, politiek en publicitair. Maar dat konden ze tot dusver vermijden. Joan Thierry: „Ze praten elkaar elke avond uitgebreid bij en zijn elkaars scherprechters. Dat voorkomt ook dat je als bestuurder gaat orakelen. Dat je alles wat jij denkt en doet als enige waarheid beschouwt.” We wijzen elkaar op elk risico, zegt echtgenoot Verlinde: „We zijn er misschien wel te heilig in. Als we naar een borrel gaan, nemen we altijd een chauffeur of een taxi.”

Als provinciebestuurder wervelde Hoes door Brabant met de portefeuilles economie en later milieu. Die wisseling verraste menigeen. Voor SP-voorman Nico Heijmans bleef Hoes ‘Mister Bedrijventerrein’: „Hij heeft meer met geld verdienen. Toen hij aantrad als milieugedeputeerde, zei ik: hij is de man die in een Brabants bos gaat staan om te zeggen dat er een snelweg dwars doorheen moet, dan heb je twee mooie bossen.”

Op ideologische bevlogenheid hebben collega’s Hoes nooit kunnen betrappen. Zijn geloofsartikelen zijn uitgangspunten, nooit standpunten. Per dossier kiest Hoes positie. Pragmatisch. „Een nuchtere teamspeler”, vindt Frank Houben, voormalig commissaris van de koningin in Noord-Brabant en Hoes’ ‘politieke peetvader’. „Onno wil dingen voor elkaar boksen”, zegt Mieke Geeraedts, fractievoorzitter van de VVD in Provinciale Staten. En snel. „Hij is niet echt geduldig. Hij laat het duidelijk merken, als het hem te langzaam gaat.” De VVD-voorvrouw bleef met Hoes van mening verschillen over de verkoop van Essent-aandelen, waar de gedeputeerde een warm voorstander van was. „Discussie haalde niets uit. Hij zat al heel vroeg in het stramien van de mensen van Essent.”

Dit voorjaar realiseerde Hoes zich dat hij niet eeuwig op het provinciehuis wilde blijven. Hij sprak erover met Ed Nijpels en zette het op een rijtje met huisvriend Joan Thierry, oprichter van een headhuntersbureau. Samen gingen ze na „waar zijn diepte zit”. Als Hoes eindverantwoordelijkheid wilde dragen, moest hij dan het kabinet in? Was hij daar genoeg dossiervreter voor? Wilde hij niet liever burgemeester worden? Of moest hij kiezen voor het bedrijfsleven?

Het kabinet is alleen leuk, zegt Thierry, op momenten dat je erin gaat en er weer uitkomt. „Daartussen ben je de kop-van-jut voor weinig geld. Bovendien: als je Onno’s persoonlijkheid bekijkt, is hij een binder. Het burgemeesterschap is hem op het lijf geschreven. En leuk voor Albert. Het brengt ze naar een volgend platform.”

Hoes solliciteerde op het burgemeesterschap in Tilburg, maar legde het af tegen Peter Noordanus van de PvdA. Gelukkig, want toen kwam Maastricht voorbij. Kan een provinciebestuurder uit Brabant daar slagen? Een valkuil is de politieke cultuur, denkt voormalig CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel: „Die is in Maastricht heel anders. Hoes moet goed opletten dat hij de informele structuren op tijd herkent en erkent.” Een Maastrichtse burgemeester heeft eens per jaar een functioneringsgesprek met het volk, zegt VVD-wethouder Mark Verheijen uit Venlo: bij de sleuteloverdracht met carnaval. Hij krijgt een carnavaleske sneer en moet die ludiek pareren. „Dan moet hij zich bewijzen.”

Als bourgondische Brabander kan Hoes de verschillen overbruggen, verwacht de voormalige Brabantse commissaris Frank Houben. Houben woonde als kind in Maastricht toen zijn vader er ‘gouverneur’ was. Probleem zou de rechtstreeksheid van Hoes kunnen zijn. Maastrichtenaren hebben de neiging nooit het achterste van hun tong te laten zien. „Maar misschien vullen Hoes en Maastricht elkaar daardoor juist aan.”

Onno Hoes is geknipt voor Maastricht, weet Hans Wiegel. „Hij is een toegankelijk bestuurder met stijl.” En begin bij het erelid niet over een breuk met de lange traditie van KVP- en CDA-burgemeesters in de Limburgse hoofdstad. „Maastrichtenaren hebben een liberaal hart. De kiezers in Maastricht kozen Thorbecke als vertegenwoordiger in de Staten-Generaal. Burgemeester Hoes zou wel gek zijn om nu nog in een kabinet te gaan zitten.”

M.m.v. Daniëlle Pinedo