De paus schaamt zich

Paus Benedictus XVI sprak zaterdag wederom zijn „intense verdriet” uit over het misbruik binnen de kerk.

In België werd scherp op zijn uitlatingen gelet.

Terwijl zo’n tienduizend betogers zaterdag door het centrum van Londen liepen om te protesteren tegen het omstreden bezoek van de paus, had Benedictus XVI een ontmoeting met vijf mensen die als kind seksueel waren misbruikt door priesters. Tijdens het veertig minuten durende onderhoud bood de paus zijn excuses aan en bad hij met ze, aldus een verklaring van het Vaticaan.

„Hij heeft zijn intense verdriet en schaamte betuigd over wat de slachtoffers en hun familie hebben doorgemaakt. Hij heeft ze verzekerd dat de katholieke kerk effectieve maatregelen blijft nemen om jonge mensen te beschermen, en dat hij alles doet wat in zijn macht ligt om beschuldigingen te onderzoeken, samen te werken met de burgerlijke autoriteiten en de geestelijken, en kerkelijke leiders die beschuldigd worden van deze verschrikkelijke misdaden voor het gerecht te brengen.”

Daar dachten de duizenden betogers zaterdag heel anders over. Het was de grootste betoging tegen Benedictus sinds zijn verkiezing in 2005.

De demonstratie bestond uit een bonte coalitie van groepen die het oneens zijn met de paus en met zijn beleid ten opzichte van vrouwen in de kerk, abortus, homoseksualiteit en vooral met de manier waarop het Vaticaan heeft gereageerd op het misbruikschandaal. Sommige demonstranten droegen spandoeken met ‘de paus beschermt pedofiele priesters’.

Het schandaal over seksueel misbruik binnen de katholieke kerk heeft het vierdaagse bezoek van Benedictus aan Groot-Brittannië overschaduwd. Het contrast kon niet groter zijn met het laatste pauselijke bezoek in 1982, toen Johannes Paulus II er door enthousiaste menigten werd begroet. Recente opiniepeilingen tonen een groot ongenoegen onder de Britten over de manier waarop de paus reageerde op het schandaal. Britse katholieken (10 procent van de Britten) zijn bijna net zo kritisch als de rest van de bevolking.

Dat de woede over het schandaal zo groot is in Groot-Brittannië komt deels door de enorme schaal waarop misbruik is gepleegd in Ierland. Uit rapporten van de Ierse regering blijkt dat kinderen systematisch zijn misbruikt op door de kerk geleide scholen en dat het misbruik vervolgens door de kerkelijke autoriteiten in de doofpot werd gestopt.

Maar de paus ging niet in op de belangrijkste vraag die onder Britten leeft, namelijk waarom de kerk het misbruik zo lang toedekte en wat hij eraan doet om het in de toekomst te voorkomen. Tijdens een mis in de kathedraal van Westminster zei Benedictus zaterdag dat hij zeer bezorgd was over „het immense leed” dat het misbruik heeft veroorzaak. Hij sprak zijn „intense verdriet” uit over de „onbeschrijflijke misdaden” en zei dat hij hoopte dat de vernedering en schaamte van de kerk zal helpen bij de genezing van de slachtoffers en de reiniging van de kerk.

Slachtoffergroepen hebben de woorden van de paus afgedaan als hol. Ze willen dat de kerk informatie geeft over vermeende pedofielen in de organisatie en actie onderneemt om de veiligheid van kinderen te beschermen. „We willen geen paus die de misdaden betreurt. We willen een paus die misdaden voorkomt”, zei Peter Isely, van het Survivors Network of those Abused By Priests, tegen persbureau Associated Press.

Ook Chris Daly, een woordvoerder voor de Schotse misbruikslachtoffers, zei tegen AP dat de slachtoffers actie willen zien. „Er is een element van verantwoordelijkheid. De waarheid is een belangrijke zaak, want de kerk is medeschuldig aan het feit dat het misbruik in de doofpot is gestopt. Ze zijn niet open geweest. Ze zijn niet eerlijk geweest.”

Niet alleen in Groot-Brittannië werd het bezoek van de paus op de voet gevolgd. Ook in België, waar de bisschoppen steeds verder in de problemen komen door de verhalen over seksueel misbruik en hun reactie daarop, werd er scherp gelet op de uitlatingen van Benedictus. Uit het feit dat hij pedofiele als een ziekte aanduidde, leiden sommige Belgische commentatoren, onder wie kerkjurist Rik Torfs, af dat hij de afgetreden pedofiele bisschop Roger Vangheluwe niet verder wil straffen. Die zou als het ware ontoerekeningsvatbaar zijn geweest.

Toch is er volgens The New York Times tevredenheid binnen het pauselijke gevolg over hoe het bezoek is verlopen. Tegenover de 10.000 demonstranten stonden de 80.000 mensen die in Hyde Park de paus toejuichten en de naar schatting 100.000 mensen die zaterdagavond langs de route stonden om de pausmobiel te zien langskomen. Pauselijke functionarissen waren volgens de krant content dat het bezoek niet had laten zien wat een getroebleerd instituut de kerk is geworden – met dank aan de berouwvolle uitlatingen van de paus.