Bierfeest verliest zorgeloosheid

Het Beierse Oktoberfeest is een van de grootste feesten ter wereld. Nog nooit waren de veiligheidsmaatregelen zo groot als op de 200ste editie, die zondag begint.

Peter Schottenhamel ziet eruit zoals een Münchenaar er op het Oktoberfeest moet uitzien. Hij draagt Lederhose en Janker, een Beiers jasje met hertshoornen knopen. Deze horecaondernemer is een veteraan in massafeesten, maar ondanks z’n ervaring is hij gespannen. Het Oktoberfeest, een van de grootste volksfeesten ter wereld, wordt voor het eerst geconfronteerd met uitgebreide veiligheidsmaatregelen. En met een rookverbod waarvan niemand weet of het houdt.

„De tijden veranderen. Ook wij in München kunnen met terreur worden bedreigd. Maar we doen er alles aan om de veiligheid van onze gasten te garanderen”, zegt Schottenhamel, die eigenaar is van een van de grootste biertenten van Beieren. Meer dan negenduizend mensen kunnen in zijn Festzelt. Dagelijks snuffelen speurhonden de partytent af, op zoek naar explosieven. Buiten loopt politie; binnen houden privébewakers de wacht. De organisatoren van het Münchense bierfeest, dat tweehonderd jaar bestaat, hopen op een ongestoord verloop.

Theresienwiese heet het terrein waar sinds 1810 het Oktoberfeest woedt. Wiese (Wiesn in het Beiers) betekent weide, maar gras is er nauwelijks. Het feestterrein van 32 hectare is geasfalteerd. Jaarlijks worden hier kermisattracties en kolossale bier- en eettenten opgebouwd en afgebroken voor een volksfeest dat ruim twee weken duurt. De jubileumeditie begint morgen met het aanslaan van een vat bier door de Münchense burgemeester. Dan klinkt het langverwachte „O’zapft is” – er is getapt. Waarop een drinkgelag begint dat zijn gelijke niet kent.

De oorsprong van het Oktoberfeest voert terug op het huwelijk van de Beierse kroonprins Ludwig I met prinses Therese von Sachsen-Hildburghausen op 12 oktober 1810. Toen werd voor het volk een paardenrace gehouden op een landje bij München, nu Theresienwiese. Tweehonderd jaar later is deze paardenrace uitgegroeid tot een party met zes tot zeven miljoen deelnemers. Veel mensen komen in klederdracht, ook twintigers en dertigers. Leren broeken en dirndljurkjes, in eigentijdse kleur en snit, zijn op de Wiesn niet weg te denken.

Op elk moment van de dag bevinden zich gemiddeld 350.000 mensen op het feestterrein, van wie ongeveer honderdduizend in de vijftien biertenten van uitbaters als Peter Schottenhamel. „Zij kunnen een doelwit voor terroristen zijn”, beaamt Wolfgang Wenger van de Münchense politie. Vorig jaar rond deze tijd verscheen een ‘dreigvideo’ op internet: er zouden aanslagen op de Wiesn komen. Dat is niet gebeurd, maar de politie heeft er wel lering uit getrokken. Op het voorheen nauwelijks bewaakte terrein gelden nieuwe veiligheidsmaatregelen.

Wenger somt ze op: „Controleposten in drie ringen om het feestterrein, een vliegverbod onder de duizend meter, betonnen bakken voor de in- en uitgangen, digitale camerabewaking, driehonderd politieagenten op het terrein, tweehonderd erbuiten en speciale antiterreureenheden als reserve.”

De Beierse zorgeloosheid is verdwenen. Voor de politie van München is het Oktoberfeest ineens meer dan letten op tasjesdieven en dronken feestvierders die elkaar met bierpullen te lijf gaan. Maar Wolfgang Wenger wil graag nuchter blijven. „Er zijn”, zegt hij, „geen concrete terreurdreigingen. Ik ga zelf gewoon met mijn gezin naar de Wiesn.”

Actueel dit jaar is de aandacht voor massapaniek. De doden van Duisburg, tijdens de Love Parade afgelopen zomer, zijn niet vergeten. Het feestterrein in München is aan alle kanten open en heeft geen toegangstunnel die in Duisburg zo’n fatale rol speelde. Maar, met zoveel aanwezigen op zo’n kleine oppervlakte kan het nodige misgaan. Wenger: „Mensen reageren tegenwoordig heel gevoelig op knallen of geroep tijdens massabijeenkomsten. Een menigte kan zomaar op hol slaan. Dat moeten we scherp in de gaten houden.”

München wordt er niet graag aan herinnerd, maar het Oktoberfeest is één keer door terreur getroffen. Op 26 september 1980, toen het festijn net begonnen was, bracht de rechtse student Gundolf Köhler een bom tot ontploffing. Hijzelf en twaalf feestgangers werden gedood. Ruim tweehonderd mensen raakten gewond, velen zeer zwaar. De nooit volledig opgehelderde gebeurtenis is uit het collectieve Beierse geheugen verdwenen. Na de aanslag werd de Wiesn meteen schoongemaakt. Twaalf uur later was er niets meer te zien. De festiviteiten gingen gewoon door. Juist dat jaar liep de nog jonge politieman Wolfgang Wenger voor het eerst op het Oktoberfeest patrouille.

Nieuw voor het Oktoberfeest is het rookverbod. Volgens Wenger heeft dat voor de politie „geen prioriteit”. De uitbaters van feesttenten moeten zelf handhaving afdwingen. Horecaondernemer Peter Schottenhamel denkt een effectief middel te hebben gevonden: „Wie niet stopt met roken, krijgt geen bier meer.” En dat is hier erger dan een lijfstraf.