'Afrikanen worden toch ook niet uitgezet'

In de Parijse voorstad Aubervilliers worden Roma niet uitgewezen, maar geïntegreerd. „We moesten echt iets doen, zonder van de Roma een zondebok te maken,”

POUR ILLUSTRER LE PAPIER DE CAROLINE TAIX : "Insertion réussie pour les Roms installés à Aubervilliers" Photo prise le 04 août 2008 d'une femme surveillant ses enfants depuis l'entrée de son bungalow du camp rom d'Aubervilliers. Dans le village d'insertion d'Aubervilliers (Seine-Saint-Denis), les Roms parlent français, ont des papiers, un travail : un exemple mis en avant par des associations et des politiques pour montrer qu'il y a des alternatives à l'expulsion. Treize familles vivent dans ce village, qui existe depuis bientôt quatre ans, dans des petits bâtiments modulaires aménagés en appartement. AFP PHOTO / PIERRE VERDY AFP

Niet alle Roma in Frankrijk lopen het risico op een enkele reis Boekarest. Neem Iancu (28). Hij woont in in Aubervilliers, een voorstadje van Parijs. Niet in een caravan of in een krottenwijk, maar in een door de overheid gefinancierd dorp met containerwoningen.

Bij de ingang van het dorp parkeert hij zijn Ford-gezinswagen. Er springen vier kinderen uit, schoon gewassen, goed gekleed en allemaal met een rugzakje op. Iancu heeft ze net van school gehaald.

Zijn achternaam wil Iancu liever niet geven. Niet omdat hij bang is voor uitzetting, want hij heeft een verblijfsvergunning. Maar omdat „mijn collega’s dan grappen maken als ze de krant lezen”. Iancu werkt als bouwvakker. Dat zijn collega’s waarschijnlijk geen Nederlandse kranten lezen, gaat er niet in. ‘Nederland’, hij weet niet waar dat ligt. Iancu komt uit Roemenië en is, anders dan zijn kinderen, nooit naar school geweest.

Een klein aantal gemeenten in Frankrijk doet sinds enkele jaren het tegenovergestelde van wat president Sarkozy nu doet: ze sturen de Roma niet terug naar Roemenië, maar proberen hen te helpen bij het opbouwen van een bestaan in Frankrijk. De zogenaamde villages d’insertion (‘opnamedorpen’), zijn legaal en worden niet ontruimd. Het project in Aubervilliers werd opgezet in 2007 en was het eerste van Frankrijk. Inmiddels bestaan vijf soortgelijke nederzettingen rondom Parijs, en ook enkele bij Lille.

Hier in Aubervilliers wonen dertien Roma-gezinnen. Het ligt aan de rand van het stadje, bij een verkeersknooppunt. Er is 24 uur per dag bewaking en het is er ordelijk en schoon. „De bewoners zelf houden het terrein schoon”, vertelt Marie-Louise Mouket. Zij werkt voor de hulporganisatie ALJ 93, die in opdracht van de gemeente toezicht houdt. ALJ 93 helpt de Roma met uiteenlopende zaken, zoals het zoeken van werk en het invullen van allerhande formulieren. Met succes, zegt Mouket: „Van de dertien families hebben er tien werk, alle kinderen gaan naar school, en de meesten hebben een verblijfsvergunning,”

Bewoner Robert Berbecar (30) biedt een kopje koffie aan in zijn containerbungalow. Hij werkt bij de plantsoenendienst van Parijs. In de woonkamer liggen bonte tapijten, in een kast staan goudkleurige voorwerpen en aan de muur hangen foto’s van familieleden. „We zijn enorm tevreden. Er is elektriciteit, verwarming, we kunnen douchen”. Berbecar kwam drie en een half jaar geleden uit Roemenië naar Frankrijk en woonde eerst een half jaar in een krakkemikkige caravan.

Frans leerde Berbecar bij een integratiecursus. Hij spreekt de taal goed, maar niet zo goed als zijn zoon Mois (10), die geïnteresseerd meeluistert. „Ik leer ook Engels op school”, zegt hij.

Berbecar is woest over de uitzettingen van Roma door de regering-Sarkozy – sinds begin dit jaar al meer dan 9.000. „Sarkozy wil iets doen tegen de criminaliteit en gebruikt de Roma om goed over te komen. Maar Afrikanen of Marokkanen die een auto stelen worden toch ook niet uitgezet?”

De gemeente Aubervilliers begon het project in 2007 omdat een Roma-krottenwijk was ontstaan waar de gemeente geen vat meer op had. „We moesten echt iets doen, zonder van de Roma een zondebok te maken,” vertelt de Socialistische burgemeester van Aubervilliers, Jacques Salvator.

Roma-gezinnen worden voor het project geselecteerd op basis van hun plannen en gedrag. „Ze moeten zich echt in Frankrijk willen vestigen,” zegt Mouket. Het huurcontract dat ze tekenen gaat over meer dan alleen de huur: er staat in dat ze werk moeten zoeken en dat de kinderen naar school moeten. De huur is laag: werklozen betalen 50 euro per maand, werkenden staan 10 procent van het inkomen af.

„Deze woningen zijn zo belangrijk omdat veiligheid en stabiliteit de eerste voorwaarden zijn voor verdere ontwikkeling”, zegt Mouket. „Als je steeds verder moet trekken, kun je onmogelijk aandacht besteden aan je kinderen.”

Na drie jaar moeten de Roma doorstromen naar een sociale huurwoning. Twee gezinnen hebben dat al gedaan en ook Berbecar wacht ook op verhuizing. „Hopelijk deze herfst,” zegt hij.

Een paar containers verder gaat het minder voorspoedig. Een man zit voor zijn woning en kijkt bedrukt voor zich uit. Hij wil zijn naam niet zeggen, „anders krijg ik problemen.” Hij woont nog maar net in het dorp en heeft nog geen werk. Hij vindt zijn huis „heel fijn”, maar heeft het aan de stok met zijn buren. In gebrekkig Frans zegt hij: „De mensen zijn gemeen hier, ze schelden mijn dochter uit, omdat haar oor kapot is”. Het oor van zijn dochter Maria (8) is iets beschadigd.

Het project in Aubervilliers is duur: het kost 3 ton per jaar. Eén ton daarvan brengt de gemeente op. De rest is voor rekening van de regio Île de France en de Franse staat. „We hopen op geld uit Brussel”, zegt Salvator. „Paradoxaal genoeg lijkt dat te gaan lukken, dankzij alle media-aandacht voor het beleid van Sarkozy.”

Lang niet alle Roma in Aubervilliers hebben het geluk van een containerwoning. Nota bene naast de ingang van het dorp hebben Roma een pand gekraakt. Het gebouw, een oude joodse school, zit vol brandvlekken. De bewoners zijn ongewassen. Ze komen soms het opnamedorp binnen, ondanks de bewaking. Enkele dorpsbewoners hebben familie in het kraakpand. En familie mag naar binnen, mits geregistreerd en maximaal vier tegelijk.

Op en rond het pleintje voor het stadhuis van Aubervilliers bedelen een paar Romavrouwen – én kinderen. Salvator ziet het dagelijks gebeuren. Hij zou graag meer Roma onderbrengen in het dorp. „Maar dan moet Parijs of Brussel echt eerst financieel bijspringen.”