Zweedse kneder met aftakas

Een landbouwtrekker heeft een aftakas. Via de aftakas drijft de motor van de trekker landbouwwerktuigen aan. Dat kan rijdend maar je ziet ook trekkers onbemand langs de slootkant staan om een pomp aan te drijven die akkers beregent. Altijd staat de trekker op zijn wielen. Nooit hoeft een boer hem op een zij te kantelen om er een werktuig op aan te sluiten.

Bij de Assistent Original keukenmachine moet dat wel. Hij bestaat al zeventig jaar maar wordt sinds kort door Nederlandse kookwinkels aangeboden (500 euro) en geprezen om zijn retrolook.

Retro? Het is een machine waar je onmiddellijk van begrijpt hoe hij werkt en die niets anders is dan een machine, dus mooi. Rechtop tenminste. En goed. Ook rechtop. Het is in de eerste plaats een rustige kneder voor brood- en pastadeeg en een roermachine voor beslag en cakedeeg. Losse hulpstukken kunnen erbij gekocht worden om er onder meer een blender, koffiemolen, mueslipletter, kaasrasp of fruitpers van te maken.

De eerste versie van de Assistent werd gemaakt in 1940 door Electrolux in Zweden. Op het internet is een mooie foto van de eerste te vinden: www.designmuseum.se. Vul in het zoekvakje Electrolux in. De vorm van de machine is niet wezenlijk veranderd. Maar de eerste machine had een motor van maar 250 Watt. Nu is dat 800 Watt en je snapt niet hoe de Zweden indertijd brooddeeg konden kneden bij zo een gering vermogen.

De meeste kneedmachines in huishoudens, maar ook professionele, bewegen een kneedhaak in een kom. De Zweed doet het anders. De stalen kom draait als een cementmolen. Twee manieren om in de draaiende kom een deeg te kneden. Een arm boven de kom kan een deeghaak in de kom vasthouden. De draaiende kom wringt meel met water of een ander mengsel langs de haak en als een wonder – je gelooft er eerst niet in – wordt dat uitstekend deeg. Snel gaat het niet, maar bij brooddeeg moet dat ook niet. Langzaam gekneed geeft beter brood. De machine kan sneller draaien maar bij zwaar deeg heeft dat geen zin.

Tweede manier. Aan de arm boven de kom wordt een kunststoffen klos met grove ribbels vastgezet. De arm kan horizontaal heen en weer bewegen, de klos kan vrij draaien aan een as verticaal aan de arm. De kom draait en duwt het mengsel tegen de klos. Het is dan het mengsel dat de klos aan het draaien brengt en de arm laat bewegen. De wand van de kom doet ook mee. Het mengsel van meel en nat wringt zich tussen draaiende klos en de wand door. De duizelig makende bewegingen hebben effect. Het werkt.

Rechtsachter opzij van het motorhuis zit een dop. Onder de dop draait een aftakas. De landbouwtrekker, maar dan op het aanrecht. Het is een goed idee om met één elektromotor in huis de was te doen, mayonaise te maken en deeg te kneden. Maar dan moet het motorblok een module zijn waar ander gereedschap makkelijk op en aan past. Dat je de machine plompverloren om moet gooien om er iets op aan te sluiten is bespottelijk. De fabrikant schaamt zich er zelf voor. Dat demonstreert een filmpje op de website www.assistent-original.com. Het laat eerst goed zien hoe de machine kneedt en daarna wat de accessoires allemaal kunnen. Daarbij is zorgvuldig vermeden dat je ziet dat de Assistent op zijn zij ligt als een ontspoorde locomotief. Gelukkig worden de accessoires er niet standaard bijgeleverd en hoeft het ding niet om.