Pionieren in 3D: Venetië, Herzog en Scorsese

cave_of_forgotten_dreams_movie_image_Werner_Herzog

Het filmfestival van Venetië reikte dit jaar voor de tweede keer een prijs uit voor beste 3D-film. Mits goed gedaan biedt 3D „een nieuwe sensorische ervaring”, denkt directeur Marco Müller. „Maar we hebben nog een paar solide jaren nodig voordat filmmakers zich 3D werkelijk eigen hebben gemaakt.”

Los van het feit dat kijken in drie dimensies voor de grootste deel van de mensheid geen nieuwe sensorische ervaring is, bleek het 3D-aanbod in Venetië nog beperkt. Er ging wat 3D-horror uit Azië in première, maar de jury kon vrijwel uitsluitend kiezen tussen Hollywoodproducties in de genres horror, actie, natuur en animatie.

Nu 3D-technologie zich snel verspreidt, kan het wereldwijde experimenteren beginnen. Onder invloed van studio Pixar en James Cameron lijkt zich al een soort 3D-orthodoxie te ontwikkelen. Pixar ontdekte dat 3D beter werkt als je varieert: relatief ‘platte’ scènes afwisselen met overdreven diepte. Ook zou 3D een diep focus vereisen: vage objecten op de voor- of achtergrond verstoren het effect. Relatief statisch, vloeiend camerawerk en rustige montage werken beter dan hectiek of snelle wisseling van camerastandpunt. In de Pixar/Cameron-filosofie is 3D een kijkdoos naar een andere wereld. Dus niet vanaf het witte doek dingen de zaal insteken of ingooien: zo’n vervreemdend kermiseffect is alleen goed voor goedkope horror.

Tegen die 3D-orthodoxie keert zich Martin Scorsese, die nu in 3D de kinderfilm The Invention of Hugo Cabret maakt. Scorsese belooft dat zijn film „meer op u af zal springen” dan Avatar. Maar dat 3D zegeviert, lijkt hem evident. „We kijken normaal ook met diepte. Waarom is een arthouse-film als Precious dan niet in 3D?” Collega James Mangold valt hem bij: hij hoopt op ‘low key 3D’. Zoals widescreen-techniek indertijd geknipt leek voor weidse, epische films als Lawrence of Arabia, maar verrassend goed werkte in Billy Wilders intieme The Apartment.

In Europa nemen Werner Herzog en Wim Wenders het voortouw, al moet nog blijken of zij de 3D-techniek veel verder brengen. In Toronto ging deze week Herzogs Cave of Forgotten Dreams in première, over de prehistorische tekeningen in de grot van Chauvet. Eerste berichten spreken van een toer met gids, waarbij 3D weinig toevoegt als de camera stilstaat en irriteert als de camera zwabbert. Wim Wenders komt met een dansfilm over de vorig jaar overleden choreografe Pina Bausch, maar 3D-dansfilms zijn al ruim voorradig.

Serieus pionierswerk is de 3D- én zwart-witfilm All Inclusive van het Italiaanse duo Ranocchi/Zamagni, die in Venetië te zien was: over een perfectionistische hotelmanager die haar incompetente personeel uitmoordt. Opvallend zijn een laag gefilmde scène waarbij een lijk in een krap toilethok wordt geduwd, en die van een schoonmaakster die een palmboompje naar de voorgrond sleurt alsof ze zo bewust een ‘gelaagd’ 3D-effect wil bereiken. In strijd met de 3D-orthodoxie is de voorgrond vaak niet in focus: dansers die richting camera bewegen, verliezen hun derde dimensie en dansen zo als het ware het schimmenrijk binnen. Lang niet alles lukt in All Inclusive, wel is het een dappere poging de grenzen van 3D te verkennen. Daarvan is de komende tijd nog veel meer nodig wil 3D beklijven.