Lang leve de ondernemer!

Kijk naar de opkomende middenklasse in islamitische landen, en besef dat het kapitalisme de zo verlangde integratie uiteindelijk tot stand zal brengen, betoogt de Amerikaan Vali Nasr.

Vali Nasr: Forces of Fortune: The Rise of the New Muslim Middle Class and What It will Mean for Our World. Free Press, 320 blz. € 26,-

Kijk verder dan de krantenkoppen en de beelden op televisie. Er is meer gaande in de moslimwereld dan terrorisme, extremisme en fundamentalisme: de opkomst van een ondernemende middenklasse. Sociaal mogen deze nieuwe entrepreneurs conservatief zijn en trouw blijven aan hun geloof, de islam, tegelijkertijd zoeken ze aansluiting bij de vrije markt en de mondiale economie.

De Amerikaanse hoogleraar Internationale betrekkingen Vali Nasr houdt de lezer met zijn nieuwste boek, Forces of Fortune: The Rise of the New Muslim Middle Class and What It will Mean for Our World, voor dat de opkomst van het kapitalisme in de moslimwereld de sleutel is tot modernisering. Ondernemers in zich snel ontwikkelende provinciesteden in het Midden-Oosten, Turkije en de Golfstaten bezitten het vermogen om trouw te blijven aan hun islamitische waarden terwijl ze tegelijkertijd de kapitalistische droom najagen.

Nasr, van Iraanse origine, is als expert van het Midden-Oosten veelvuldig te zien op Amerikaanse zenders en hij schrijft voor kranten als The New York Times, The Washington Post en The Wall Street Journal. Net als met zijn vorige boek, The Shia Revival, waarin hij uitlegde hoe de oorlog in Irak de verhoudingen tussen de sunnieten en de shi’ieten in de Arabische regio ingrijpend veranderde, dwingt hij zijn lezers ook nu om hun blik op de moslimwereld te verbreden. Het Westen doet de Arabische wereld tekort door het eenzijdig af te doen als de bakermat van religieus extremisme en terrorisme.

Nasr trekt in Forces of Fortune parallellen tussen de ontwikkelingen in de afgelopen eeuwen in Europa en die in de afgelopen decennia in de moslimwereld. Het was niet de (religieuze) Reformatie maar de opkomst van het kapitalisme dat Europa tot ontwikkeling bracht. ‘We moeten erop vertrouwen’, zei hij in een radio-interview, ‘dat dezelfde krachten die de transformatie in het Westen verwezenlijkten, ook de moslimwereld kunnen hervormen.’ Nasr gelooft heilig dat als moslims deel gaan uitmaken van de mondiale economische orde, de scherpe kantjes van de religieuze rigiditeit en het conservatisme er vanzelf af zullen slijten.

Juist in moslimlanden als Egypte of Syrië, waar geen ondernemersklasse opereert, betoogt Nasr, ontbreekt de noodzaak tot modernisering. Dit zijn landen met een staatseconomie, een grote publieke sector en een bevolking die voor banen en projecten is aangewezen op de overheid. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Turkije dat de staatsgeleide economie vanaf het begin van de jaren tachtig inruilde voor een op de buitenlandse handel gerichte economie. Turkije behoort momenteel tot de G20-landen in de wereld.

Dubai, een van de armste Emiraten, is een ander verhaal. Het heeft weinig oliereserves en groeide onder de verlichte leider sjeik Rashid al Maktoum uit tot een internationale handelsgemeenschap. Bovendien was Dubai onder moslims lange tijd het populairste vakantieoord.

Nog een voorbeeld: volgens Nasr is de opkomst van de civil society in Iran, gesteund door de opkomende middenklasse, de motor achter de dromen van veel Iraniërs voor wettelijke hervormingen en veranderingen van de politieke instituties langs meer democratische en liberale lijnen. ‘De middenklasse werd het afgelopen decennium welvarender en met die rijkdom kwam de droom van sociale en culturele vrijheden.’

Forces of Fortune is een krachtig, historisch onderbouwd pleidooi om de Arabische wereld te integreren in de wereldeconomie. Dat is volgens Nasr een beter recept tegen rigide religieuze, islamitische ideologieën en de export daarvan naar het Westen dan het economisch isoleren van landen als Iran. Het boek is eveneens een scherpe sneer naar zowel de internationale politiek als de internationale media die cruciale ontwikkelingen in de moslimwereld stelselmatig zouden negeren.