In ieder mens zit een mooi verhaal

Marie-Hélène van Elten is oprichter en eigenaar van ‘Het Levensverhaal’.

Ze legt de verhalen van personen of organisaties vast op film of in een boek.

Een enkele keer wordt op deze plek het e-mailcontact afgedrukt met iemand die we hebben geïnterviewd. De reden is dan altijd dat het mailbericht iets heeft losgemaakt bij de redactie. Op 10 augustus van dit jaar stuurde Marie-Hélène van Elten deze e-mail naar nrc.next:

Ik ben Marie-Hélène van Elten, sinds oktober vorig jaar de eigenaar van ‘Het Levensverhaal’. Ik leg levensverhalen van personen (of organisaties) vast op film, in boekvorm of tijdens een live-vertelling (à la ‘In de hoofdrol’). Voor dit businessidee, dat inmiddels in uitvoering is, won ik in september vorig jaar de Marie Claire Starters Award. Sinds 1 juni 2010 ben ik fulltime ondernemer. Ik ben geabonneerd op nrc.next en lees steeds geboeid de rubriek Zin, waar jullie voor schrijven. De mensen, bedrijven of passies die in deze rubriek worden voorgesteld staan ergens voor en gaan ergens over. Een mooi concept wordt gecombineerd met ondernemerschap. Dat spreekt mij enorm aan: het blijft niet bij dromen over of het zou kunnen, of het zou moeten en wat de te bewandelen paden zijn. Deze mensen laten hun dromen uitkomen en brengen hun idealen aan de man. Ik heb met mijn bedrijf ook een ideaal: dat het over tien jaar normaal is een boek of film in de kast te hebben staan met daarin of daarop het leven van oma, oud-collega, broer, oom of van het familiebedrijf. En dat mensen geraakt worden door de verhalen die verteld worden. Want ook dat is een drijfveer: in mijn werk wil ik persoonlijk geraakt worden door wat mensen mij vertellen. Verhalen in hun eenvoud emotioneren mij het meest, ze geven mij het gevoel dat ik leef! Dat ik er dan op mijn beurt aan kan bijdragen dat mensen een boek of film krijgen dat hun leven verrijkt en hen op hun beurt raakt, vind ik fantastisch.

Nu kun je zeggen: zij doet ongeveer hetzelfde als de redactie, geen wonder dat jullie haar interessant vinden. Misschien, maar er is ook een belangrijk verschil: Marie-Hélène van Elten (29) was eerst iets heel anders van plan met haar loopbaan, kwam er toen achter dat haar werk haar ongelukkig maakte, ontdekte door een gelukkig toeval haar passie, zegde er haar baan voor op en moet zichzelf nu in haar eentje waarmaken.

Maar laten we beginnen bij het begin. Marie-Hélène van Elten studeerde communicatiemanagement aan The Hague School of European Studies, haalde een Master Sociologie in Amsterdam en had van 2007 tot medio dit jaar als trainee en beleidsmedewerker verschillende functies op de ministeries van Buitenlandse Zaken en Sociale Zaken.

In dezelfde tijd dat ze werd toegelaten als rijkstrainee, vierden de grootouders van haar vriend hun zestigjarig huwelijk. Samen bedachten ze een bijzonder cadeau: een documentaire over het leven van Piet (88) en Paula (87) Hoefsloot. Die zou dus gaan over de oorlog, waarin Piet Hoefsloots vader wegens zijn rol in het verzet was gefusilleerd. Ze zouden met Piet en Paula Hoefsloot praten over het hebben van een gezin met negen kinderen („Wilden jullie dat nou echt of gebeurde het gewoon?”). Maar ook over kleinere dingen, zoals de komst van de tv en de eerste vakantie in het buitenland. Ze wilden alle oude woonadressen van het gezin bezoeken, vragen stellen aan de kinderen, het allemaal opnemen en die opnames dan weer afwisselen met foto’s en beelden uit oude journaals.

De documentaire kostte honderden uren werk. Pas op de avond voor het feest was hij klaar. De vertoning maakte veel emoties los. Vooral de kleinkinderen, die het verhaal van de executie nooit van hun grootvader zelf gehoord hadden, waren onder de indruk. Piets oudste zoon Pieter, de vader van Marie-Hélène’s vriend Perijn, besloot dat het moment daar was om de ring van de stamhouder over te dragen aan Perijn. „Zo’n soort ogenblik was het. Iedereen was geroerd.” Het was, besefte ze, een van de meest bijzondere dagen in haar leven.

Op maandag moest ze weer naar het ministerie. „Je moet je voorstellen dat je dan op een beleidsplek zit die hoort bij een afdeling die valt onder een directie. Wat je doet is zo ontzettend klein dat je voortdurend het idee hebt dat je weinig toevoegt.” Soms kwam ze huilend thuis.

Toen kwam een vriendin „die wist dat ik zoekende was” met die Marie Claire. De winnares van de Starters Award zou een startkapitaal krijgen van 10.000 euro. „Ik dacht: laat ik proberen op te schrijven wat ik het liefst zou doen. Dan weet ik het in elk geval voor mezelf.” Een week later was ze genomineerd, vier maanden later won ze de prijs. Een half jaar later waagde ze de sprong en zegde ze haar baan op.

Best eng.

„Ik durfde het ook niet meteen, ik vond het moeilijk om mijn financiële zekerheid op te geven. Mijn vriend zei: alles goed en wel, maar jij wordt ongelukkig als je zo doorgaat. Hij had gelijk. Dus toen heb ik ontslag genomen. Ik heb nu twee projecten afgerond en praat met nieuwe klanten.”

Er is tegenwoordig veel belangstelling voor geschiedenis, misschien heb je een gat in de markt gevonden.

„Wat ik merk is dat mensen van mijn generatie dingen willen weten over generaties voor ons. Wij zijn opgegroeid in een geïndividualiseerde samenleving, met kleine gezinnen en losse familieverbanden. Misschien willen we juist daarom betrokken zijn bij anderen: wat zijn dat voor levens die zij leiden. Wij willen het graag weten en de generatie boven mijn ouders wil er graag over vertellen. In hun levens speelt de oorlog vaak een belangrijke rol. En voor mijn generatie is dat nog net dichtbij genoeg om er nieuwsgierig naar te zijn. En er zijn ook andere dingen: de opkomst van technologie, de teloorgang van geloof. Wij weten dat dat allemaal is gebeurd in de afgelopen decennia, maar het heeft meerwaarde als je erover hoort praten van iemand die het heeft meegemaakt en die je kent.”

Is het niet raar om van Piet en Paula Hoefsloot over te stappen op een ‘businessplan’ en ‘klanten’?

„Ja, maar het kan niet anders. Ik zou best eindeloos naar iemand willen luisteren, maar dat kan niet. Als er geen geld binnenkomt moet ik mijn passie opgeven. Daarom standaardiseer ik nu ook mijn producten. Dus als mensen graag willen dat ik voor het boek of de film praat met familie en vrienden, dan zeg ik dat dat ook met vragenlijsten kan. En ik vraag ze om een aantal foto’s of voorwerpen te verzamelen die symbool staan voor iets belangrijks in hun leven: dat geeft het gesprek richting. Ik kan nu een boek maken voor duizend euro. Een film kost het dubbele.”

Vind je wat je hoort altijd interessant?

„Ja. Ik ben nu bezig met het verhaal van iemand die zijn levenlang in de bollen heeft gewerkt en altijd in hetzelfde dorp heeft gewoond. Daar leer ik veel van. Eerst wist ik niks over dat soort werk en zulk soort levens.”

Is het niet lastig om mensen te laten praten over dingen die altijd normaal zijn geweest voor ze?

„Soms wel. Dan wil je weten wat de motivatie was van iemand en dan zegt hij: zo was het gewoon in die tijd. Je ging gewoon naar de kerk en je kreeg gewoon kinderen. Maar ik neem alleen een opdracht aan als ik zeker weet dat iemand wil praten. Vaak bloeien zulke mensen in de loop van de gesprekken helemaal open. Die man uit de bollenstreek begon zijn eerste gesprek onzeker, hij vroeg mij hoe ik wilde dat hij ging zitten. Bij het laatste gesprek zei hij: ik zou er een jaar van mijn leven voor geven, als ik over honderd jaar een dag door mijn dorp kon lopen om te zien hoe het dan is.’ Op zo’n moment heb ik de tranen in mijn ogen.”

Hoe je een verhaal kunt laten maken staat op www.hetlevensverhaal.nl