CDA verliest opnieuw burgemeester in grote stad

Met de voordracht van Onno Hoes (VVD) als burgemeester van Maastricht verliest het CDA opnieuw een belangrijke post in het lokaal bestuur. In de vijftien grootste gemeenten is geen enkele burgemeester lid van het CDA. Van de twaalf provinciehoofdsteden heeft – na het vertrek van Gerd Leers in Maastricht – alleen Den Bosch nog een burgemeester die lid is van het CDA.

De PvdA blijft de partij met de meeste burgemeesters (tien) in de vijftien grootste gemeenten. In de vier grote steden zijn de sociaal-democraten met drie burgemeesters ook ruim vertegenwoordigd. Den Haag heeft VVD’er Jozias van Aartsen. De liberalen hebben vier burgemeesters in de vijftien grootste gemeenten. D66 heeft er één: Thom de Graaf in Nijmegen. In de twaalf provincies hebben zes hoofdsteden een burgemeester van PvdA-huize en vijf hoofdsteden een VVD’er.

De negatieve ontwikkeling voor het CDA is mede het gevolg van de wijziging van de Gemeentewet. Sinds 2001 wordt een burgemeester niet langer voorgedragen door de commissaris van de koningin uit de desbetreffende provincie. Voor 2001 was vaak sprake van handjeklap: de drie grote partijen verdeelden de belangrijkste burgemeestersposten onderling. Daarbij werd de commissaris van de koningin gesouffleerd door de partijbazen in politiek Den Haag.

Sinds de wetswijziging heeft de gemeenteraad de touwtjes in handen. Die kiest meestal de beste kandidaat en kijkt minder naar de politieke kleur van de kandidaten. De minister van Binnenlandse Zaken heeft de aanbeveling door de raad sindsdien altijd gevolgd. Daarom wordt tegenwoordig gesproken van ‘voordracht’, hoewel dit formeel een onjuiste benaming is.

Net als in veel andere grote steden beneden de grote rivieren had Maastricht van oudsher burgemeesters met een CDA-achtergrond. In de oorlog was er een NSB’er aan het roer, in de daaropvolgende zes decennia KVP’ers en later CDA’ers. Leers, opgestapt na ophef over belangenverstrengeling, was de laatste in de rij.

Van de andere grotere steden in Limburg hebben Heerlen en Sittard-Geleen een burgemeester van PvdA-huize. In Roermond en Venlo staat nog wel een CDA’er aan het roer. Van de grotere steden in Noord-Brabant hebben Breda, Tilburg en Eindhoven een PvdA’er als burgemeester. In Den Bosch zit wel een CDA’er: Ton Rombouts.

Uit onderzoek van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters in 2009 bleek dat gemeenteraden steeds vaker een burgemeester voordragen met een andere politieke kleur dan zijn voorganger.

Slechts bij 30 procent van de benoemingen had de opvolger dezelfde politieke kleur als de vertrokken burgemeester. Dat percentage lag voor 2001 veel hoger.