Wat is het allerdiepste gebouw van de wereld?

Michel Rijke uit Arnhem hoort in de media vaak genoeg over het hoogste gebouw ter wereld, op dit moment de Burj Khalifa in Dubai (828 meter). „Maar welk gebouw heeft nu de meeste verdiepingen onder het maaiveld? En is dat technisch gezien net zo’n wonder als in de hoogte bouwen?”

Het flauwe antwoord: met een diepte van circa 3,9 kilometer is de Zuid-Afrikaanse TauTona, een goudmijn, recordhouder. Hebben we het over ‘gebouwen’ dan maakt het North American Aerospace Defense Command (NORAD) in Colorado een goede kans: dit bunkercomplex ligt gerekend vanaf de top 610 meter onder de grond. Misschien niet héél spectaculair, want NORAD ligt in een berg.

Zoeken naar het diepste bouwwerk onder een vlakke bodem levert minder aansprekende dieptes op: de Seikan tunnel in Japan (240 meter diep) en het nog onvoltooide Admiralteyskaya metrostation in Sint Petersburg (105 meter diep). Je ziet, ook hier smokkelen we al behoorlijk met de definitie ‘gebouw’.

Het gebouw met de meeste ondergrondse etages is niet in officiële lijsten vastgelegd. Recordhouder is zeer waarschijnlijk Derinkuyu in Turkije, een onderaardse stad daterend uit de vijfde eeuw voor Christus. Derinkuyu, gebouwd in zacht, vulkanisch gesteente, telt elf verdiepingen en ligt op circa 85 meter diepte. Moderne gebouwen halen dat niet.

Ondergronds bouwen zijn we verleerd, denkt architect Ernst von Meijenfeldt, auteur van Verborgen ruimte. „De oudste bouwvorm is ondergronds: uitgegraven huizen met een patio, grotten. Maar met de beschaving is die bouwvorm verdwenen.” Niet voor niets: bouwen naar beneden is door waterstroming, onzekere aardlagen en graafmachines zeker tweemaal duurder dan naar boven (Je moet iets weghalen én iets neerzetten, in plaats van alleen het laatste). En het is moeilijker: „In Nederland zou een ondergronds huis na enkele jaren weer boven komen drijven.”

Door ruimtegebrek wordt de inhaalslag nu wel gemaakt. Parkeergarages, winkelcentra, vervoer: bestemmingen die we liever niet zien, gaan steeds vaker ondergronds – maar dan vooral in de breedte, niet in de diepte. Voor woonhuizen en kantoren is minder animo, zegt Von Meijenveldt. „In een ruimte zonder daglicht wil niemand lang verblijven.”

Tokio gaat misschien nog voor het record. Vanwege de hoge grondprijs liggen daar al jaren plannen voor een ondergrondse stad, Alice City. Een smalle tunnel naar boven, zoals de piramide van het Louvre, voorziet in licht. Tot 150 meter diep.

Freek Schravesande