Schwarzenegger is aan het shoppen in China

Op het World Economic Forum in China kijken Amerikanen en Europeanen jaloers naar de groei in Azië. Toch maken de Chinezen zich zorgen.

„Wow, wat een contrast met ons”. De Amerikaanse zakenvrouw Margery Kraus slaakt een hele diepe zucht als zij op het World Economic Forum in Tianjin luistert naar twee Chinese topfunctionarissen die met onverholen trots vertellen over de succesvolle Chinese aanpak van de mondiale crisis, de fenomenale, aanhoudende groei (10 procent in 2010) en de contouren van het nieuwe, ‘groene’ vijfjarenplan.

„Ik zou willen dat wij in de VS ook een vijfjarenplan hadden, maar we kunnen het zelfs niet eens worden over de vraag wat precies de grote kwesties zijn. Wij schreeuwen op de televisie, we schelden op het internet en in de cockpit van ons land, Washington DC, wordt gillend ruzie gemaakt over het vluchtplan”, zegt de bestuursvoorzitter van APCO Worldwide, een strategisch adviesbureau in Washington DC.

De zomersessie van het World Economic Forum (WEF), een Zwitserse economische denktank die wordt gefinancierd door grote bedrijven, in de Chinese havenstad Tianjin zou gaan over de „nieuwe kampioenen” in de wereldeconomie, maar wordt gedomineerd door de onzekerheid over het zwakke herstel van de VS en de EU.

Aan de lunchtafel van mevrouw Kraus zit ook haar landgenote, Shirley Ann Jackson. Zij is bestuursvoorzitter van Rensselaer Polytechnic Institute, een van de oudste technische universiteiten van de VS, waar Chinese jongeren graag naartoe gaan. Zij wijst naar de foto’s van de Californische gouverneur Arnold Schwarzenegger op voorpagina’s van de China Daily, de Global Times en de Financial Times Asia die zij bij zich heeft. De gouverneur wil in zijn staat een netwerk van hogesnelheidslijnen aanleggen en is in China om banken, investeerders en hightechbedrijven aan te moedigen om mee te dingen naar het contract van 40 miljard dollar.

Jackson, bromt snerend: „De gouverneur van het failliete Californië is aan het shoppen in China. Dat zou tien, twintig jaar geleden nooit zijn gebeurd. Het vertelt het hele verhaal over de groei van China en onze relatieve neergang.”

En, zegt zij tijdens de lunch in het fonkelnieuwe Meijiang Conventie Centrum: „Weet je dat dit gebouw in acht maanden is neergezet. Zoiets is bij ons totaal onmogelijk en in Europa waarschijnlijk ook niet.” Niet dat zij pleit voor een systeem met één partij in de VS, integendeel zelfs zegt zij tegen haar Chinese disgenoten: „Maar ons democratische model werkt duidelijk ook niet meer in de geglobaliseerde 21ste eeuw”.

De twee vrouwen zijn beslist niet de enige Amerikanen die tijdens het drie dagen durende WEF-conclaaf een nogal on-Amerikaans pessimistische indruk maken. „Die somberheid komt doordat het Amerikaanse herstel niet gepaard gaat met groei van de werkgelegenheid. Integendeel, door een enorme productiviteitsslag doen de Amerikaanse bedrijven het weer uitstekend, maar met steeds minder werknemers. Dat creëert grote spanningen in de VS, terwijl in Azië de groei niet alleen hoger is, maar ook gepaard gaat met de creatie van miljoenen nieuwe banen”, denkt Paul Sheard, hoofdeconoom van het Japanse Nomura Securities in Tokio en New York. „De tektonische verschuiving van het westen naar het oosten wordt steeds duidelijker zichtbaar in het Westen.”

Volgens Sheard van Nomura zijn China en India de komende decennia de motoren van de wereldeconomie die in 2010 met 4,5 procent zal groeien. „China is goed voor ongeveer eenderde van die groei, India voor zo’n vijftien procent en dat alleen al is meer dan de Europese Unie en Japan samen”, aldus Sheard die benadrukt dat de wereldhandel dankzij China en de Aziatische tijgers bijna weer op het niveau van voor de mondiale crisis is teruggekeerd.

Als New York Times-columnist Tom Friedman in het lunchdebat over „de wereldeconomie vanuit Chinees perspectief” het Amerikaanse politieke systeem heeft gefileerd („Washington DC is hersendood”) is het opmerkelijk genoeg een Chinees – Xia Bin, directeur-generaal van de Chinese centrale volksbank – die de VS verdedigt. Met een grijns zegt hij dat „de andere supermacht nog altijd de grootste economie van de wereld is”, en het land met de belangrijkste universiteiten van de wereld en waar het grootste aantal nieuwe vindingen worden gedaan. De Amerikanen kijken besmuikt.

Xia, een van de belangrijkste economische raadgevers van het Politbureau: „De VS en Europa blijven op afzienbare termijn onze belangrijkste exportmarkten en onze bronnen van buitenlandse investeringen en technologische kennis. Neergang van de Westerse economieën is niet in ons belang, we hopen op spoedig krachtig herstel van de wereldwijde vraag”, aldus Xia, een lange, pezige man in het zwarte pak van de hoge partijfunctionaris.

De Chinese bijdrage aan dat herstel zal bestaan uit het hervormen van het huidige, zwaar op de export leunende model, en misschien een opwaardering van de Chinese munt die volgens de VS wordt gemanipuleerd.

De nu nog relatief lage binnenlandse consumptie (36 procent van het bruto binnenlands product) zal worden vergroot door hervormingen van de pensioen- en gezondheidszorgsystemen. De 1,3 miljard Chinezen moeten meer binnen- en buitenlandse producten gaan consumeren en minder gaan sparen, is de gedachte. Deze structurele verschuiving gaat zeker twee decennia duren, voorspelt Ma, want het opzetten van nieuwe pensioen- en gezondheidszorgsystemen is gecompliceerd in een land als China.

Tegelijkertijd moet China ook op zoek naar, zoals Xia Bin het formuleert „nieuwe strategische industrieën”. Want zegt hij, „China kan op deze weg niet doorgaan, want er komt een einde aan de urbanisering en industrialisering.” Die nieuwe industrieën moeten „per definitie groen” zijn.

„We maken ons dus grote zorgen over de toegang tot energiebronnen en over de houdbaarheid van het huidige model dat noodzakelijk is om aan 800 miljoen mensen werk te verschaffen. Nieuwe strategische en groene industrieën zijn daarom voor ons van essentieel belang”, legt Xia uit. De ambitie is om China wereldleider te maken op het gebied van duurzame energiewinning. Het nieuwe vijfjarenplan voor 2011-2017 zal dan ook in het teken staan van die zoektocht naar hoogwaardige, groene industrieën. Geld is daarbij geen punt.

Mevrouw Kraus van en mevrouw Jackson knikken instemmend als Xia en Mia zijn uitgepraat en zeggen: „Dat soort dingen moeten wij in de VS ook doen”. Maar veel illusies koesteren zij in de aanloop naar tussentijdse Congresverkiezingen niet.