...na uithaal van Brussel

Eurocommissaris Reding noemt de Franse uitzetting „weerzinwekkend”.

Ze kondigde juridische stappen aan na de uitzetting van grote aantallen Roma.

Het al weken broeiende conflict tussen Frankrijk en de Europese Commissie over de Roma is dinsdag met de ongekend felle uithaal van Eurocommissaris Viviane Reding op spectaculaire wijze geëscaleerd. Vijf vragen over de kwestie:

1Waarom is de Europese Commissie boos op Frankrijk?

Na de uitzetting van enkele honderden Roma eind augustus heeft Brussel Frankrijk onmiddellijk om opheldering gevraagd. De commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, had van meet af aan het vermoeden dat Frankrijk Europese regels heeft overtreden. Frankrijk mag om de openbare orde te handhaven mensen terugsturen naar hun land van herkomst, mits aan de uitzetting van elk individu een individuele beoordeling ten grondslag ligt. Frankrijk mag geen mensen de grens overzetten enkel omdat ze lid zijn van een bevolkingsgroep. Franse ministers en ambtenaren hebben ten overstaan van de commissie herhaaldelijk verklaard dat Frankrijk zich aan de regels houdt. Afgelopen weekeinde lekten echter de schriftelijke instructies uit die het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken aan de Franse politie had gegeven. De lokale autoriteiten kregen de opdracht om geïmproviseerde kampen op te ruimen en daarbij voorrang te geven aan de Roma-kampen. Dat duidt erop dat Frankrijk de regels wel degelijk heeft overtreden, daarom overweegt de commissie nu juridische stappen tegen Frankrijk.

2Wie is Viviane Reding en waarom gaat ze zo tekeer?

Reding is een uit Luxemburg afkomstige commissaris, christen-democraat en al elf jaar lid van de commissie. Ze is nu belast met justitie en fundamentele rechten. Eventuele schendingen van mensenrechten vallen dus onder haar portefeuille. Ze noemde de uitzettingen „weerzinwekkend”, het gedrag van de Franse ministers „schandalig” en vergeleek het Franse uitzettingsbeleid met nazi-praktijken. Dat is niet de gangbare toonhoogte in het verkeer tussen een lidstaat en de commissie. Maar Reding was tot het uiterste getergd omdat Frankrijk haar, zegt ze, wekenlang om de tuin heeft geleid.

De Roma-controverse is veel meer dan een rel tussen politieke kemphanen. Er is een aantal fundamentele kwesties in het geding. Op de eerste plaats natuurlijk de eventuele schending van de rechten van de Roma. Discriminatie op basis van etniciteit is uit den boze. Daarnaast lijkt Frankrijk zich ook niet te houden aan het beginsel van vrij verkeer van personen, een van de grondbeginselen van de Europese Unie. De Roma waar het om gaat zijn Roemenen en Bulgaren en daarmee Europese burgers.

Daarnaast is de rol van de commissie en de status van de Europese verdragen een punt van zorg. De commissie ziet zich als „hoedster” van de Europese afspraken. Ze controleert dus of de 27 lidstaten zich ook houden aan de regels.

3 Wat kan Reding doen?Reding bereidt nu een juridische procedure voor. Voordat het zover is moet de hele commissie een besluit daartoe nemen. Reding zegt dat ze zich gesteund weet door een groot aantal collega’s. De Franse commissaris, Michel Barnier, heeft al zuinigjes laten weten dat hij ook lid is van de commissie. De Spanjaard Almunia heeft de Fransen daarentegen veroordeeld en commissie-voorzitter Barroso, heeft Reding’s vergelijking met het nazisme weliswaar gehekeld, maar steunt haar in de zaak zelf. Ook de Duitse regering heeft laten weten achter de commissie te staan. Nederland wilde zich nog niet uitspreken.

4Wat doen de Fransen nu?De Fransen zijn gepikeerd en gaan vooralsnog door met de uitzettingen. Het Elysée noemde de uitlating van Reding „onacceptabel” en stelde dat Frankrijk zou streven naar een vreedzame dialoog. Of dat lukt is nog even de vraag. President Sarkozy zou vanochtend tijdens een ontbijt met Franse senatoren hebben geopperd dat het fijn zou zijn als Luxemburg ook een paar Roma opneemt, zo meldden twee partijgenoten. Staatssecretaris Lellouche heeft Reding in radio-interview de mantel uitgeveegd. „Zo praat je niet met een grootmacht als Frankrijk”, meende hij. Frankrijk houdt staande dat het geen regels heeft overtreden. Vandaag komt Sarkozy naar Brussel voor een Europese top en zit hij met Barroso aan één tafel. Formeel staan de Roma niet op de agenda.

5 Om wie gaat het eigenlijk?In het Europese debat wordt de term Roma gebruikt als een verzamelbegrip voor verschillende bevolkingsgroepen. De EU noemt niet alleen mensen die zichzelf omschrijven als Roma, Roma, maar ook reizigers, zigeuners, Manouches, Ashkali en Sinti. Ook in officiële documenten wordt die term zo gehanteerd. De Europese Commissie vindt dat te rechtvaardigen omdat alle genoemde groepen met dezelfde problemen kampen. Ze leven allemaal – in meer of mindere mate – in een sociaal isolement. Door al die groepen bij elkaar op te tellen komt de EU tot een Europese Romabevolking van tussen 10 en 12 miljoen mensen.