Moederkerk lokt conservatieve anglicanen

Conservatieve anglicanen wachten met spanning op paus Benedictus XVI. Sommigen overwegen om naar de katholieke kerk over te lopen.

Het is stil in St James’ Church. De zware deur houdt het geluid van het Londense verkeer buiten en de geur van wierook binnen. Een aantal gelovigen is in diep gebed verzonken, het hoofd bedekt met kanten hoofddoekjes. Op het prikbord hangt de route die paus Benedictus XVI volgt tijdens zijn bezoek aan Engeland en Schotland.

Pastoor Christopher Colven kijkt uit naar de komende dagen. Bijna verlegen vertelt hij dat hij zaterdag de communie mag ontvangen in Westminster Cathedral. Hij hoopt bij het bezoek van de paus aan een tehuis voor bejaarde priesters te mogen zijn, en hij hoopt vooral dat Benedictus’ bezoek de Britten zal inspireren.

De 65-jarige Colven was tot veertien jaar geleden anglicaan, en bekleedde binnen de Church of England een aantal hoge functies. Uit onvrede met de liberale richting waarin de anglicaanse kerk zich bewoog – onder meer de wijding van vrouwelijke priesters – bekeerde hij zich tot het katholieke geloof. Zo’n 500 andere conservatieve geestelijken maakten in de jaren negentig ook die stap.

Hetzelfde staat nu weer te gebeuren. Alleen zullen nu niet alleen geestelijken, maar ook vele gelovigen ‘overlopen’. Benedictus XVI deed hen een jaar geleden een opmerkelijk aanbod: ze kunnen terugkeren naar de rooms-katholieke kerk en binnen die kerk als groep blijven bestaan. Het past in Benedictus’ beleid om alle christelijke kerken te verenigen. Zeventig predikanten, onder wie enkele bisschoppen, zijn sindsdien met het Vaticaan in gesprek.

Het gaat om een terugkeer. De Church of England scheidde zich immers af van Rome toen Hendrik VIII in 1534 geen toestemming kreeg om te scheiden van Catharina van Aragon, en verenigde zich met protestanten als een ‘brede, allesomvattende’, en vooral anti-roomse kerk. Wel behielden de katholieken de eigen tradities en rites, waardoor de ene anglicaanse kerk er uit kan zien als een barokke katholieke kerk, de ander als een sobere lutherse kerk.

Dat ging ruim vierhonderd jaar goed. Tot begin jaren negentig de eerste vrouwen werden toegelaten tot het priesterambt. De meeste anglo-katholieken zien dat als „een volstrekt legitieme ontwikkeling binnen de katholieke traditie”, zoals Jonathan Clark van Affirming Catholism het noemt. Maar het conservatieve deel onder de anglo-katholieken kwam in opstand, en weigert nog steeds communie te nemen van een vrouwelijke priester. Het vooruitzicht van de verheffing van vrouwen tot bisschop, waarschijnlijk in 2014, gaat hen helemaal te ver.

„Als de kerk waarvan je deel uitmaakt onherkenbaar verandert, is het logisch om toe te treden tot een andere kerk die voldoet aan jouw verwachtingen”, zegt Stephen Parkinson, voorzitter van Forward in Faith. Hij vertegenwoordigt naar eigen zeggen zo’n duizend conservatieve geestelijken, van wie een deel de kerk dreigt te verlaten. Volgens grove schattingen zou een op de zeven geestelijken en een half miljoen gelovigen overwegen om de overstap te maken.

De afgelopen weken was het opvallend stil onder de mogelijke overlopers. Geen van de direct betrokkenen wil praten, „zeker nu niet, nu de paus hier is”. Benedictus en de aartsbisschop van Canterbury, Rowan Williams, zullen het er morgen waarschijnlijk wel over hebben. Naar verluidt was Williams niet blij met het aanbod van het Vaticaan. De katholieke aartsbisschop van Engeland en Wales, Vincent Nicols, herhaalde de afgelopen dagen een aantal keer dat de kerk niet „vist naar zieltjes”, dat de anglicanen zelf de rooms-katholieken hebben benaderd en dat de relatie tussen beide kerken „broos” is, maar wel goed.

Binnen nu en een maand komt er nieuws, zegt Parkison van Forward in Faith. Pastoor Colven weet dat „enkele parochies, tientallen predikanten en een aantal bisschoppen” bezig zijn de overstap te maken. De afgelopen maand bekeerden vier predikanten zich.

Colven begrijpt waarom. Hij was predikant in een rijkere parochie in Londen, deken van Kensington en meester van twee belangrijke anglicaanse ordes. Zijn leven stond in het teken van de Church of England. Nu is hij pastoor in een buurtkerk, en ontvangt in de eetkamer van de pastorie. Het ruikt er naar zilverpoets, de kandelaars blinken op een zijtafel.

„Ik was nooit weggegaan, maar de kerk ging van mij weg”, zegt hij terugblikkend. Altijd geloofde hij dat de Church of England en het Vaticaan zich zouden verzoenen. Maar de anglicaanse kerk koos voor een liberale richting, en voor „hervormde taal”.

De wijding van vrouwelijke priesters in 1994 was voor Colven de katalysator. „De anglicaanse kerk is altijd amorf geweest, ze had nooit één eigen helder theologisch standpunt. De vereniging van katholieken en protestanten was de kracht en de zwakte. Maar vanaf dat moment was er ook niet één standpunt over wie de evangeliebediening mocht doen.” Hij had het gevoel dat hij zijn katholieke rites, zoals het gebruik vanrozenkransen, en zijn celibataire leven, voortdurend moest verdedigen.

Het was een moeilijke keuze, zegt hij, om na 51 jaar de Church of England te verlaten. Anderhalf jaar lang sprak hij met de katholieke aartsbisschop Hume voor hij zich bekeerde. „Maar het is een bevrijdende ervaring om katholiek te zijn”, zegt Colven stralend.

En dat terwijl katholieken het moeilijk hebben in Groot-Brittannië, waar nog altijd met achterdocht wordt gekeken naar het Vaticaan en alles wat rooms is. De afgelopen weken werden de zes miljoen katholieken soms zozeer beledigd – en niet alleen over het misbruikschandaal – dat zelfs sommige niet-katholieken het op opiniepagina’s voor de katholieke kerk opnamen.

Colven zucht. De katholieke kerk wordt nog steeds gezien als een ‘tweederangs kerk’ van arme immigranten, eerst de Ieren en nu duizenden Oost-Europeanen. De komst van de paus, denkt hij, zal in elk geval de katholieken zelfvertrouwen geven. „Het is wel een van de snelst groeiende kerken in de steden.” Dat kan de anglicaanse kerk niet zeggen.