Gebruik van stereotypen maakt Roma ‘ongewoon’

Hendrik Vos betoogde op 9 september in NRC Handelsblad dat EU-lidstaten als Frankrijk Roma mogen uitzetten, maar dat dit niet collectief mag gebeuren. Voor ieder individu moet worden onderzocht of sprake is van een bedreiging van de openbare orde. Als dat zo is, mag worden uitgezet en kan het EU-grondrecht op vrij personenverkeer worden opgeschort.

Vos ziet echter een cruciale praktijk over het hoofd. Hij verduidelijkt niet hoe de gedragingen van Roma die we hebben ‘van horen zeggen’ (Vos) een hoofdrol spelen in de anti-Roma-trend. Frankrijk heeft de uitzonderingssituatie die voor Roma zou gelden eerst in het leven geroepen en daarna ingezet om hen uit te zetten. Het is dan ook de vraag of de Roma überhaupt een bedreiging voor de openbare orde vormen.

Het gebruik van het stereotype en onjuiste beeld van Roma als ‘nomaden’ met een ‘criminele, illegale levensstijl’ maakt het mogelijk om hen niet als gewone EU burgers en migranten te beschouwen, maar als uitzonderingen op wat we in de Unie als productieve mobiliteit opvatten. Dit beeld zet Sarkozy in om zijn Roma-beleid te legitimeren. Zo noemde Jacques Myard, lid van Sarkozy’s regeringspartij UMP, de ‘excessieve mobiliteit en levensstijl’ van Roma ‘middeleeuws’ en riep hij op het EU-grondrecht op vrij personenverkeer zo in te perken, dat we deze ‘veiligheidsondermijning’ uitbannen. We zien dezelfde ontwikkeling in Italië: alleen al de aanwezigheid van Roma in de openbare ruimte wordt daar als een veiligheidsprobleem beschouwd, nog helemaal afgezien van hun daadwerkelijke gedrag.

Huub van Baar

Universiteit van Amsterdam