Gazprom wegbereider Noors-Russisch grensakkoord

Decennia lang betwistten Noorwegen en Rusland elkaars rechten op een stuk van de Barentszzee. Nu niet meer, dankzij staatsgasbedrijf Gazprom.

Er was alleen maar een beetje ‘Gazpromdiplomatie’ nodig om een heikel grensconflict tussen Rusland en Noorwegen op te lossen, zo bleek achteraf.

Veertig jaar voerden Rusland en Noorwegen tevergeefs gesprekken over de loop van hun grens in de Barentszzee, een energie- en visrijk gebied in de Noordelijke IJszee. Onderhandelingen liepen steeds op niets uit, er werd vaker een stap achteruit gezet dan vooruit. En middenin de Koude Oorlog werd er zelfs helemaal niet meer gesproken, liepen de spanningen op tot het kookpunt omdat Rusland de zee begon te gebruiken als uitvalsbasis voor met kernkoppen uitgeruste onderzeeërs.

Maar sinds gisteren is het probleem opgelost. In de havenstad Moermansk aan de Barentszzee ondertekenden de Russische president Dmitri Medvedev en de Noorse premier Jens Stoltenberg met veel ceremonieel vertoon eindelijk een akkoord (waarover overigens eind april al een principeovereenkomst was gesloten) over het betwiste gebied. Medvedev sprak van een „historisch verdrag”, Stoltenberg bejubelde het „nieuwe tijdperk van samenwerking” tussen de oude vijanden (Noorwegen is lid van de NAVO). Gazprom, het Russische staatsgasbedrijf, speelde bij de totstandkoming van die overeenkomst een belangrijke rol.

Aan de ondertekening van dat verdrag ging namelijk, zonder dat daar overigens veel lucht aan werd gegeven, een periode vooraf van steeds innigere economische samenwerking tussen Rusland en Noorwegen, met name op het gebied van energie. Gazprom en zijn Noorse tegenhanger Statoil werken tegenwoordig op tal van vlakken samen, Statoil helpt Gazprom bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van het gigantische Sjtokman-gasveld in het Russische deel van de Barentszzee. En de Russische premier Poetin, voor wie Gazprom als persoonlijk project geldt, gaat graag en met regelmaat op bezoek bij de Noorse oliemannen om op de hoogte te blijven van de nieuwste technologische ontwikkelingen – en nieuwe lucratieve deals te sluiten. Er gaan hardnekkige maar onbevestigde geruchten dat Poetin zelf een aanzienlijk belang heeft in Statoil. Gazprom en Statoil zijn in zekere zin tot elkaar veroordeeld: Rusland heeft westerse technologie nodig om zijn velden te kunnen ontwikkelen en Noorwegen (’s werelds veertiende olieproducent) heeft de Russische oliereserves nodig om zijn eigen dalende productie op peil te houden.

Om van die relatie te kunnen blijven profiteren, was een akkoord over de Barentszzee welkom én noodzakelijk. Dat gebied herbergt volgens sommige schattingen namelijk zo’n 10 miljard vaten olie en is dus voor beide concerns zeer lucratief. Dát is de nieuwe realiteit: economische belangen zijn doorslaggevend voor de Russische buitenlandse politiek ten opzichte van Noorwegen. Ideologie doet er niet zo meer toe, hoewel Medvedev gisteren benadrukte dat hij de voortgaande NAVO-oefeningen in het gebied – waaraan ook Noorwegen meedoet – ongewenst blijft vinden. Gazprom is in dit geheel dus zowel een wegbereider van de Russische diplomatie als gunsteling.

Het grensakkoord van gisterten is ook typerend voor de manier waarop Gazprom en Rusland de strijd voeren om de grondstoffen in de Noordelijke IJszee – naar schatting zitten daar oliereserves van 90 miljard vaten en eenderde van de mondiale, nog niet ontdekte gasreserves, die door het smelten van de poolkap langzaam maar zeker bereikbaar worden. Vijf landen, Rusland, Noorwegen, de VS, Canada en Denemarken (via Groenland) onderhandelen al jaren over de gebieden waarop zij aanspraak zouden maken buiten de zogenoemde 200-mijlszone (daarbinnen heeft elk land exclusieve rechten). Dat gaat tergend langzaam en soms gepaard met militair machtsvertoon: Russische Toepolev bommenwerpers vliegen met regelmaat boven het gebied richting Canada om op het laatste moment weer uit te wijken. Canada wil militaire bases in de regio om zijn claims veilig te stellen.

Maar Rusland sluit ondertussen, meestal bilateraal, al akkoorden over de grenzen tussen de landen zelf – een slimme strategie omdat daarna meteen begonnen kan worden met boren. Voordat de akkoorden er zijn over de buitengrenzen, is men jaren verder. Ook de andere Arctische landen hebben disputen over de grenzen onderling. Wellicht inspireert het Noors-Russische voorbeeld.