Dit geld zal zichzelf vernietigen

Demissionair minister Jan Kees de Jager van Financiën (CDA) is geen fan van de filmserie Mission: Impossible. Zijn pogingen de Nederlandse economie in een veilige haven te doen belanden, dreigen te stranden door forse voorspelbare tegenwind.

Wat is het geval? Gisteren viel voor zo’n twee miljoen Nederlanders het opgebouwde spaarloon van de afgelopen drie jaar vrij. Al met al een flink bedrag van 4,3 miljard euro. De Jager hoopt met deze miljarden de kwakkelende economie een zetje te kunnen geven. Spaarders moeten daarvoor wel bereid zijn die miljarden uit te geven. En daar gaat het mis.

Aan alle kanten wordt namelijk getracht te voorkomen dat er daadwerkelijk geconsumeerd zal worden. Neem de banken. Die doen er alles aan om het vrijgevallen spaarloon zelf binnen te hengelen. Ze bieden rente-extraatjes aan bij storting van een bepaald bedrag, en benadrukken op hun speciale spaarloonpagina’s dat klanten het geld tegen goede rentes kunnen stallen op hun spaarrekeningen.

Dat is deels te begrijpen: sinds het uitbreken van de crisis kampen banken nog steeds met een fundingprobleem: het is moeilijk om geld aan te trekken. Zeker met in het verschiet de nieuwe regels waaraan de banken moeten gaan voldoen (Basel III), willen veel banken hun buffers verhogen. Onder meer met spaargeld.

Een soortgelijke reflex is bij de burger te zien: te midden van nieuws over een aanzwellende eurocrisis, korting op pensioenuitkeringen en een dreigende dubbele dip zal de gemiddelde consument het vrijvallende spaarloon eerder aan de reserves willen toevoegen dan direct over de balk smijten. Eerdere pogingen om via het spaarloon de consumptie aan te jagen leidden tot teleurstellende resultaten: 15 procent van het vrijgevallen bedrag werd uitgegeven.

In plaats van deze halfslachtige poging om de consument met zijn eigen geld vrijwillig de economie te laten redden, zou de overheid inventiever moeten én kunnen zijn. Als Keynesiaans stimuleringsbeleid maatgevend is in het demissionaire kabinet, kan ook overwogen worden radicalere stimuli los te laten op de burger.

Topeconomen zijn altijd bereid daarover mee te denken. Neem Lord Robert Skidelsky, de gelauwerde biograaf van Keynes, een kenner dus op dit terrein. Hij opperde deze week zo’n radicale variant. Geef de burger een cheque met een beperkte looptijd. Zeg: ‘Beste burger, hier heb je 1.000 euro. Geef het uit en doe je dat niet, dan is die 1.000 euro over drie maanden waardeloos.’ Voor het spaarloon kan eenzelfde regel gelden: ‘Niet besteed? Dan wordt het automatisch weer geblokkeerd.’ Hard maar effectief.

Egbert Kalse