Aan het vredesfront beweegt niemand

Israël en de Palestijnen zetten de afgelopen twee dagen hun onderhandelingen voort. Naar buiten toe leverden ze alleen onduidelijkheid op.

In Jeruzalem tastten gisteren diplomaten, journalisten en analisten naar flintertjes nieuws uit het derde gesprek in korte tijd tussen de Palestijnse president Mahmoud Abbas en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Maar voorzover er nieuws was voltrok het zich circa honderd kilometer van Netanyahu’s residentie. Bij Israëlische bombardementen werd een Palestijn gedood in de stad Rafah, aan de zuidelijke kant van de Gazastrook. Palestijnse militante groepen schoten mortiergranaten en Qassam-raketten af op Israël. Volgens het Israëlische leger werd hierbij het uiterst brandbare wittefosfor gebruikt.

De beschietingen over en weer van gisteren volgden op dagen van grote onrust in het grensgebied tussen Israël en Gaza, het gebied dat sinds drie jaar geregeerd wordt door de moslim-fundamentalistische beweging Hamas. Ze herinneren er nog eens aan dat de door de Verenigde Staten geforceerde vredesgesprekken tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit niets te maken hebben met een belangrijk deel van de Palestijnen. Hamas is als ‘terroristische organisatie’ geen gesprekspartner voor Israël, en de beweging maakt op haar beurt in woord en daad duidelijk dat ze niets voor de nieuwste ronde van vredesgesprekken voelt.

De tweede en derde ronde van hernieuwde directe gesprekken tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit, in de Egyptische badplaats Sharm al-Sheikh en in Jeruzalem, leverden vooral onduidelijkheid op. Abbas en Netanyahu deden geen uitspraken die in de richting van vooruitgang wezen. De Amerikaanse gezant George Mitchell zei gisteravond dat nu ook „de moeilijke onderwerpen op tafel liggen”. Welke onderwerpen dat zijn, zei hij er niet bij. Minister Hillary Clinton van Buitenlandse Zaken, die ook president Shimon Peres en haar ambtgenoot Avigdor Lieberman ontmoette, herinnerde eraan dat „de status quo onhoudbaar is”.

De grote vraag die nu boven de onderhandelingen hangt, is of ze eigenlijk nog wel verder gaan. Het is vrijwel uitgesloten dat Abbas en Netanyahu overeenstemming kunnen bereiken over een definitieve oplossing. Een eerder uitgesproken dreigement van Abbas zou theoretisch zelfs wel eens een voortijdig einde aan de gesprekken kunnen maken. Abbas zei dat hij uit de onderhandelingen zou stappen als Netanyahu de tijdelijke en beperkte bouwstop in nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever niet verlengt. Die stop loopt op 26 september af, na een duur van tien maanden.

Volgens Israëlische en Palestijnse bronnen stond dit onderwerp, wel of geen of beperkte verlenging van de bouwstop, de afgelopen dagen centraal. Je kunt je afvragen: waar maakt Abbas zich eigenlijk druk over? Stel: Netanyahu stemt in met een verlenging van de bouwstop, zoals die nu wordt uitgevoerd. Bezet Oost-Jeruzalem, de beoogde hoofdstad van zijn toekomstige staat, is uitdrukkelijk van de bouwstop uitgezonderd, en daar is zelfs harder dan voorheen gebouwd. Op de Westelijke Jordaanoever zijn tal van uitzonderingen gemaakt. De bouwstop is op zijn best een vertraging in een proces dat niet te stoppen lijkt.

De kans dat de bouwstop in zijn huidige vorm verlengd wordt, is klein. Netanyahu heeft al aangekondigd dat de bouw weer als vanouds zal worden voortgezet. De premier staat onder druk in zijn rechtse coalitie. Onder meer zijn eigen Likud-partij en de extreemrechtse partij Yisrael Beiteinu zijn sterk verankerd in de kolonistenbeweging.

Een val van zijn kabinet is het laatste dat Netanyahu wil. Volgens Israëlische media zal er vermoedelijk een compromis bereikt worden: bijvoorbeeld volledige hervatting van de bouw in de grote nederzettingenblokken, die Israël hoe dan ook niet wil opgeven, en een minieme vertraging in de bouw elders. Beide kampen zouden dat thuis kunnen uitleggen als een overwinning.

Door van deze bouwstop het centrale thema van de vredesgesprekken te maken, heeft Abbas de kans om zeep geholpen dat het nu gaat over de werkelijke thema’s die een vredesakkoord tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit in de weg staan. De status van Oost-Jeruzalem bijvoorbeeld, de miljoenen Palestijnse vluchtelingen, of de ontmanteling van nederzettingen om een levensvatbare Palestijnse staat mogelijk te maken.

Netanyahu is niet tegen voortzetting van de gesprekken, waar de Verenigde Staten zeer op aandringen. Hij heeft immers Amerikaanse steun nodig in een heel ander dossier: het tegengaan van de nucleaire ambities van aartsvijand Iran.

Tegelijkertijd hoeven van zijn kant, zo liet hij doorschemeren, geen grootse gebaren verwacht te worden. Rommelen aan de fundamenten van de nederzettingenpolitiek zal zijn coalitie in gevaar brengen. Dat is een groot risico, dat Netanyahu geen politiek gewin zal opleveren.

De Israëlische bevolking lijkt in meerderheid vrij onverschillig te staan tegenover de zoveelste ronde van gesprekken met de Palestijnen. De Israëlische veteraan-journalist Gideon Eshet, van de grootste betaalde krant, Yediot Ahronot, verwoordde het gisteren zo, op een conferentie in Jeruzalem: ,,Kijk naar mijn krant vandaag. Pagina 1: criminaliteit. Pagina 2: politie. Pagina 3: criminaliteit. De vredesgesprekken komen pas op pagina 6. Zal ik u vertellen waarom? Het interesseert de mensen niet.”