Weet je wat, die taakstraf wordt 'n boete

Het Openbaar Ministerie komt miljoenen tekort op de begroting.

Er zijn reorganisaties, maar ook hogere verkeersboetes moeten geld in kas brengen.

Het was een zakelijke mededeling vanuit het ministerie van Justitie, vorige week. De verkeersboetes worden met 15 procent verhoogd. Er wordt nog altijd te hard gereden, was het bericht. En ja, de opbrengsten waren vorig jaar tegengevallen.

Uit interne stukken van het Openbaar Ministerie blijkt dat dat een understatement is. De bodem van de kas is in zicht bij het Openbaar Ministerie (OM) – het begrotingstekort loopt in de miljoenen. Behalve een verhoging van de verkeersboetes overweegt het OM nu ook om meer geld op te halen door meer geldboetes op te leggen in plaats van taakstraffen. En er moet ook meer geld worden ontnomen van veroordeelde criminelen.

Volgens de minister komen al deze maatregelen ten goede aan de „rechtshandhaving”. Dat betekent in gewonemensentaal dat hiermee voorkomen wordt dat op korte termijn draconische financiële maatregelen in eigen huis moeten worden genomen. Verder moeten de maatregelen vooral tekorten bij andere onderdelen van het ministerie van Justitie compenseren, onder andere tekorten van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Dienst Justitiële Inrichtingen.

De top van het OM gaat ervan uit dat op lange termijn verder bezuinigd moet worden, vertelt procureur-generaal Henk van Brummen, binnen het OM belast met de interne bedrijfsvoering en automatisering. „Maar dat zal dan wel gevolgen hebben voor de ambities van het OM.”

De bezuinigingen bij het OM staan haaks op de wensen op het gebied van veiligheid en rechtshandhaving van de beoogde coalitie tussen CDA, VVD en PVV. Hoewel de onderhandelingen nog in volle gang zijn, bestaat over het justitiedossier weinig discussie: meer agenten voor een grotere veiligheid op straat, zwaardere straffen voor veelplegers en jongeren die overlast veroorzaken en een hardere aanpak van georganiseerde criminaliteit.

En dat waarschijnlijk allemaal onder regie van één minister die verantwoordelijk wordt voor zowel justitie als politie. Zelfs over de organisatie van de politie, een onderwerp waarover al decennia wordt gediscussieerd, lijken de partijen het eens. Er komt vermoedelijk een Nationale Politie met tien districten, een structuur die aansluit bij de nieuwe indeling van het OM en de rechtbanken.

Maar kan het nieuwe, strakker aangestuurde Openbaar Ministerie voldoen aan de plannen en eisen die de nieuwe coalitie straks heeft?

Om orde op zaken te stellen, is het OM begonnen met een ingrijpende reorganisatie. Daarbij worden de bestaande negentien arrondissementen teruggebracht tot tien. De parketten van Alkmaar en Haarlem worden samengevoegd, net als die van Breda en Middelburg, Roermond en Maastricht en Arnhem en Zutphen. Volgens Van Brummen zijn de gevolgen voor de burger beperkt. „Het parket in Middelburg verdwijnt formeel, maar de rechtbank zal als nevenvestiging gewoon blijven functioneren. Ook het OM houdt er een vestiging.”

Bij de parketten van Roermond en Zutphen ligt dat waarschijnlijk anders. Geplande nieuwbouw in Zutphen is afgeblazen, de huisvesting in Roermond gaat dicht wegens ‘beveiligingsproblemen’. „Hier is de vraag aan de orde of we geld gaan investeren in andere of nieuwe huisvesting”, zegt Van Brummen. „De knoop is nog niet definitief doorgehakt, maar als we niets doen, geven we over tien jaar 20 miljoen euro meer uit aan huisvesting. Dat geld investeer ik liever in personeel.”

De eerste gevolgen van de reorganisatie zijn bekend. Het afblazen van de nieuwbouw in Zutphen betekent dat het personeel straks wordt ondergebracht in Arnhem. De zoektocht naar kantoorruimte is al begonnen. Dat leidt tot onrust onder het personeel. Zij zien hun reistijd toenemen.

Naast bezuinigingen op huisvesting hoopt het OM de komende jaren de kosten van automatisering terug te dringen. Een nieuw systeem voor de automatisering van de strafrechtspleging is de sleutel voor dit plan. Nu hebben alle afzonderlijke arrondissementen nog hun eigen databank met dossierstukken, informatie over verdachten en getuigenverklaringen.

In het nieuwe systeem, Geïntegreerd Processysteem Strafrecht (GPS) genaamd, wordt al die informatie centraal opgeslagen. Volgens Van Brummen is dat goed voor de efficiëntie en de kwaliteit van de opsporing en vervolging. „Nu is informatie over een verdachte niet altijd centraal beschikbaar. Dat gaat veranderen. We kunnen met dit systeem sneller rechercheren en gerichter werken.”

Met dat efficiëntere nieuwe systeem hoopt Van Brummen de ontwikkelingskosten van GPS – sinds 2000 al 100 miljoen euro – terug te verdienen. Geld dat het OM hard nodig heeft om de ambities van een nieuw kabinet voor een veiligere samenleving en een harde aanpak van overlast waar te kunnen maken.