Parijs aan schandpaal genageld

De botsing tussen Frankrijk en de Europese Commissie gaat niet alleen meer om de Roma maar ook om de machtsverhouding tussen Brussel en Parijs.

Het al weken broeiende conflict tussen Frankrijk en de Europese Commissie over de Roma is gisteren met de ongekend felle uithaal van Eurocommissaris Viviane Reding op spectaculaire wijze geëscaleerd. Reding, belast met justitie en mensenrechten, wil Frankrijk formeel aanklagen voor schending van Europese regels.

De strijd over de manier waarop Frankrijk deze zomer duizend Roma uit Bulgarije en Roemenië heeft uitgewezen gaat al lang niet meer alleen over een zomerse ordemaatregel tegen een al eeuwen gediscrimineerde minderheid. Het gaat ook over macht, over fundamentele rechten, over het wezen van de Europese Unie. En over gezichtsverlies.

Waar commissarissen doorgaans proberen lidstaten zakelijk en diplomatiek tegemoet te treden, koos een zichtbaar geïrriteerde Reding de frontale aanval. Ze noemde het Franse optreden „een schande” en ze kondigde juridische stappen aan tegen een machtig kernland van de Unie. Een land, dat zich er bovendien graag op laat voorstaan de bakermat van de mensenrechten te zijn.

„Ik kan niet anders dan concluderen dat Frankrijk Europese regels heeft geschonden”, betoogde de Luxemburgse christen-democraat, nadat vorig weekeinde was gebleken dat het Franse ministerie van binnenlandse zaken lokale autoriteiten de opdracht had gegeven bij het ontmantelen van geïmproviseerde kampementen de Romakampen met voorrang te behandelen. Franse ministers hadden haar bij herhaling bezworen dat Frankrijk internationale regels had gerespecteerd en Roma niet als groep had aangepakt. De instructies aan de Franse politie lijken het tegendeel te bewijzen.

Reding, tot het uiterste getergd omdat de Fransen haar klaarblijkelijk niet de waarheid hebben verteld, ging nog verder. Ze vergeleek de uitzetting van de Roma indirect met het nationaal-socialisme. „Ik ben ontdaan dat de indruk is ontstaan dat mensen uit een lidstaat van de Europese Unie uitgezet worden enkel en alleen omdat ze lid zijn van een etnische minderheid. Ik dacht dat Europa zoiets na de Tweede Wereldoorlog niet meer mee hoefde aan te zien.”

Met de verwijzing naar het Derde Rijk, dat niet alleen de joden systematisch probeerde uit te moorden maar ook zigeuners vervolgde, raakte Reding aan de raison d’être van de Europese Unie. De Europese samenwerking is na 1945 van de grond gekomen om ontsporingen als het Derde Rijk te voorkomen. Als de EU ergens haar legitimiteit aan ontleent, dan aan die schandvlek.

Met haar opmerking over WO II heeft Reding ook de hoogste retorische schaal in de Europese politiek bereikt. Veel ruimte voor escalatie is er nu niet meer.

Reding is de eerste Eurocommissaris voor justitie en moet waken over mensenrechten. Bescherming van de Roma staat als het ware in haar arbeidscontract. Daarmee is ook haar statuur als commissaris in het geding.

Het vaak als technocratisch en bemoeizuchtig bekritiseerde Europese apparaat heeft onder andere tot taak er op toe te zien dat Europese afspraken over mensenrechten en het vrije verkeer van personen worden nagekomen. De Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Unie, ziet zichzelf als „hoedster van de Europese Verdragen”.

Frankrijk probeerde al aan die rol te tornen. Staatssecretaris voor Europese Zaken, Pierre Lellouche , zei maandag dat de lidstaten het laatste woord hebben. „De hoedster van de verdragen is uitsluitend het Franse volk”, zei hij volgens het Franse tijdschrift Le Nouvel Observateur. Daarmee raakt de Roma-controverse direct aan de rol van de commissie en de status van Europese verdragsteksten.

Of het daadwerkelijk tot acties tegen Parijs komt is onzeker. Daarvoor is een besluit van de gehele Commissie noodzakelijk, dat twee weken op zich kan laten wachten. Frankrijk heeft dus nog de mogelijkheid met tegenzetten te komen, bijvoorbeeld op de Europese top, morgen in Brussel. De Fransen nemen de zaak hoog op. De Franse commissaris Barnier (interne markt) wees er vanochtend op dat de Commissie een unaniem besluit moet nemen en dat hij daarvan net zo goed lid is als Reding.

Mocht het tot een veroordeling komen, dan kan Frankrijk rekenen op een boete en een rechterlijk bevel zijn wetgeving aan te passen. De gewraakte instructie voor de politie is maandag in allerijl vervangen door een aanwijzing waarin de Roma niet expliciet worden genoemd. Gisteren werden 230 Roma van Frankrijk naar Roemenië gevlogen.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Parijs aan schandpaal genageld en het commentaar Zigeuners in Europa (15 september, pagina 5 en 7) wordt Viviane Reding de eerste Europese Commissaris van Justitie genoemd. Dit is onjuist, in eerdere Commissies waren ook leden belast met justitie. Wel is Reding de eerste commissaris met uitgebreide bevoegdheden op dat terrein.