Een minizege op de Russische staat

Morgen wordt de slag om het Chimki-bos bij Moskou beslecht. Activisten staan lijnrecht tegenover de machtige burgemeester. De Russische president aarzelt.

Waar Gennadi Rodin en zijn medestanders de afgelopen maand hun tentenkamp hadden opgeslagen om de bomen tegen houthakkers te beschermen, gaapt een open plek die uitkijkt op een vijftig meter brede, kersverse corridor. „En die gaat 6,5 kilometer door”, verzekert de 47-jarige natuurbeschermer. „Want van de 120 hectare bos die voor de weg moest wijken, is al 90 procent gekapt.”

Ondanks die verwoesting heeft de energieke Rodin een zeldzame overwinning op de overheid geboekt. Eind augustus kregen hij en tientallen andere milieuactivisten voor elkaar dat president Medvedev de aanleg van de nieuwe snelweg tussen Moskou en Sint-Petersburg, die die ruim acht kilometer door de Moskouse voorstad Chimki loopt, tijdelijk stillegde om alternatieve routes te laten onderzoeken. Morgen volgt hoogstwaarschijnlijk uitsluitsel, tijdens een overleg van de overheid met de activisten.

Het succes werd afgedwongen na wekenlange protesten, waarbij ook populaire rockzangers Joeri Sjevtsjoek en Bono opdoken. „Maar we danken onze overwinning ook aan de enorme aandacht in de media en de naderende verkiezingen”, relativeert Rodin, die in het dagelijks leven manager bij een bedrijf is.

Al sinds 2004 wordt er actie gevoerd voor het behoud van het bos, omdat de aanleg van de snelweg het ecosysteem van de streek dreigt te verwoesten en een einde maakt aan een bijzonder natuurgebied. Het ging er bij dat protest hard aan toe. Critici werden geïntimideerd, gearresteerd en soms bijna vermoord. Hoofdredacteur Michail Bekjetov van de Chimki Pravda werd eind 2008 zo zwaar mishandeld dat hij een been, een paar vingers en zijn spraakvermogen verloor.

„Andere trajecten lagen veel meer voor de hand”, zegt Rodin over de keuze voor de route, die eind 2009 door premier Poetin met behulp van een wet werd bekrachtigd. „De beste variant loopt nog altijd langs de spoorlijn naar Sint-Petersburg. Dat terrein is vlak en rechttoe-rechtaan.” Een alternatief was ook het gebied bij het dorp Molzjaninovo, even ten noorden van de bestaande – smalle en permanent verstopte – snelweg naar Sint-Petersburg. Maar dat was deels eigendom van projectontwikkelaar Jelena Batoerina, de schatrijke echtgenote van de Moskouse burgemeester Loezjkov, die er woningbouw had gepland. „En daarom wilde Moskou niets van die mogelijkheid weten.”

Opvallend is dat het Molzjaninovo-traject aanvankelijk de voorkeur genoot van de federale overheid, bevestigt Michail Blinkin, medewerker van het Wetenschappelijk Onderzoeksinstituut voor Transport en Wegenbouw. „Maar toen kwam het Moskouse gemeentebestuur met het bezwaar dat er een uniek moeras lag, dat beschermd moest worden. Ook zou het een uniek recreatiegebied zijn, waar een golfclub en een Formule-1 circuit zouden moeten komen.”

Tegelijkertijd klonk de variant door het Chimki-bos het goedkoopst. Om die reden werd dat traject gekozen. „Maar in werkelijkheid hadden ze alleen de kosten voor de houtkap begroot en niet de reële kosten”, zegt Blinkin. „Idealiter zou je dus gewoon de oude, overvolle snelweg naar Sint-Petersburg moeten verbreden. Maar dat is onmogelijk omdat de gemeente Moskou al het land langs die weg heeft verkocht.”

Helaas voor Rodin, denkt Blinkin dat het traject langs het spoor geen kans maakt. „Het is favoriet bij ecologen, maar niemand heeft het nog bestudeerd. En alleen al omdat het zo dicht bij de drukke spoorlijn ligt, zullen de spoorwegautoriteiten vanwege de veiligheid nooit toestemming voor de aanleg van een parallelle weg geven.”

Even voorbij het tentenkamp wijst Rodin op een andere kwestie als hij bij de lege afslag staat, die de oude snelweg met vliegveld Sjeremetjevo verbindt. „Op deze afslag staan nooit files”, zegt hij. „Het is dus nogal vreemd waarom die nieuwe snelweg via Sjeremetjevo moet lopen. Hij maakt daardoor een behoorlijke omweg.”

Een verklaring zou kunnen zijn dat minister van Transport Igor Levitin, die de bosvariant er bij Poetin heeft doorgedrukt, tevens bestuursvoorzitter van dat vliegveld is en er zelf een aantal privébedrijven heeft. Maar ook het gemeentebestuur van het groene Chimki heeft zo zijn ambities, volgens Rodin. „Zodra de nieuwe weg er is, kunnen ze de grond aan weerszijden daarvan voor veel geld aan bedrijven verkopen.”

In zijn Mercedes rijdt Rodin nu naar het begin van het bostraject. We passeren een terrein met pas opgeleverde herenhuizen en villa’s, die op enkele tientallen meters van de corridor liggen. „De eigenaren van die huizen hebben 3.000 dollar per vierkante meter grond betaald, los van de kosten voor de bouw. Dat heeft hen dus zeker vier miljoen dollar gekost. Als er straks een snelweg door hun achtertuin loopt, zal hun bezit drastisch in waarde dalen. En hun rust kunnen ze vergeten.”

De tocht eindigt bij een bron, waar een inwoner van Chimki vers drinkwater tapt. „Ik ben onvoorwaardelijk tegen de weg door het bos”, zegt hij. „De auto’s zullen het drinkwater verontreinigen en de eikenbomen vernielen. Het bos en de bron kun je dan afschrijven. Maar de mensen hier worden onder druk gezet om die petities te tekenen.”

Het wachten is nu op de uitslag van het rondetafelgesprek met de overheid morgen. „Eerlijk gezegd heb ik er weinig vertrouwen in”, bekent Rodin. „Want alles hangt in dit land af van wie er op het hoogste niveau een beslissing neemt. De burgemeester van Chimki noemt ons psychisch gestoorden. Als dat het uitgangspunt voor de dialoog is, hoef je er niet veel van te verwachten.”

Wat de activisten gaan doen als de overheid toch voor het bostraject kiest, is duidelijk. „Dan gaan we opnieuw protesteren ”, zegt Rodin. „Ik doe dit allemaal voor het bos, waar ik ben geboren en opgegroeid. Als kind heb ik tegen iedere boom geplast.”