Bezuiniging bedreigt omroepmuziek

De orkesten en het koor van de omroep bestaan 65 jaar, de ZaterdagMatinee 50 jaar. Maar de toekomst is onzeker: ‘Den Haag’ wil bezuinigen op ‘Hilversum’.

„Het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) is een kerntaak van de publieke omroep”, zegt directeur Anton Kok, „we hebben een heel specifieke functie in het muziekleven.” Bij de kabinetsformatie ligt naar verluidt een plan op tafel om zeker 200 miljoen euro te bezuinigen op de Publieke Omroep. De Wereldomroep en het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) staan bij VVD en PVV ter discussie.

Ook zijn er plannen om fors te snoeien in de radiozenders van de Publieke Omroep, zoals de klassieke zender Radio 4. Daarop wordt de productie van het MCO uitgezonden, met hoge luistercijfers en vaak vanuit de volle zalen van het Utrechtse Vredenburg en het Amsterdamse Concertgebouw.

Maar zover is het nog niet, zeggen MCO-directeur Kok en artistiek leider van de ZaterdagMatinee Kees Vlaardingerbroek, die zeer frequent gebruik maakt van de MCO-orkesten en het Groot Omroepkoor. Kok en Vlaardingenbroek zeggen eerst de feiten af te wachten. Dat lijkt een echo van wat de fractieleiders in Den Haag bijna dagelijks zeggen. Maar de dreiging van de afbraak van kunst en cultuur wordt binnen de omroep zeer serieus genomen.

Kok: „Als er twintig procent op de omroep wordt bezuinigd, kan er niet met de kaasschaaf overal twintig procent vanaf. Daarom moet de uitwerking bij de Publieke Omroep liggen. Binnen de omroep moet eerst een discussie worden gevoerd over wat onze belangrijkste taken zijn. De Publieke Omroep moet aanvullend zijn op de commerciële, en dus geen amusement brengen.”

Anton Kok spreekt van een ‘houwdegenmentaliteit’ en vreest de ‘loze symboolpolitiek’ van mensen die zeggen dat er maar eens moet worden gesneden in de kunstsubsidies en het bedrijfsleven de zaak moet overnemen. Kok: „Dat leidt tot een focus op mainstream. Het Nederlandse systeem is juist voorbeeldig met elke vier jaar een toetsing van prestaties en plannen.”

De omroepmuziek heeft een historie van veel fusies, bezuinigingen en opheffingen van orkesten. Het MCO bestaat nu uit het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor, de Radio Kamer Filharmonie en het Metropole Orkest. In totaal zijn er 322 musici, het MCO kost 31 miljoen euro per jaar.

In het voorjaar kwam het MCO met een beleidsplan 2011-2015. Daarin ziet het MCO voor zichzelf een belangrijke en unieke taak in het muziekleven als vaandeldrager van kwaliteit. Het MCO vindt zichzelf artistiek onderscheidend, met een omvangrijk en gevarieerd repertoire, innoverend en educatief voor een groeiend publiek.

Kees Vlaardingerbroek kan zich niet voorstellen dat de ook internationaal gevierde ZaterdagMatinee wordt opgeheven. „Die wordt breed gezien als een kroonjuweel niet alleen van Hilversum en Radio 4, maar van het hele Nederlandse muziekleven. Dat zei de jury van de Zilveren Reiss-microfoon. Dirigent Valery Gergjev omschreef de Matinee als ‘de mooiste serie ter wereld met het beste publiek ter wereld’.”

Vlaardingerbroek neemt principieel stelling tegen het denken waaruit bezuinigingen op kunst en cultuur voortkomen. „In de door de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber beschreven McWorld gaat het alleen om marktwerking, aantallen, consumenten, hapklare producten en McMusic. Het is zoals Roek Lips, netmanager van Nederland 3, zegt: „het gaat er bij de Publieke Omroep om wat we doen met levens van mensen, hoe verrijken we die?” Hoe komen we met dingen die er echt toe doen, in plaats van schijnproducten?”

Vlaardingerbroek pleit voor actie van mensen die zich druk maken om kunst en cultuur, ook binnen de politieke partijen. „We moeten vastberaden zijn en iets anders uitdragen. Mijn hoofd begrijpt ook dat sommige bezuinigingen misschien onontkoombaar zijn, maar mijn hart bloedt.”

Wat hem betreft moet er gekeken worden hoe er weer iets nieuws kan worden toegevoegd aan de rijke traditie. „Zoals we doen in de ZaterdagMatinee met een levende wisselwerking tussen verleden en heden.”