Superster El Saher komt!

In de Arabische wereld is Kathem el Saher beroemd, in Nederland kennen weinigen hem. Vier Iraakse ondernemers investeren een ton in zijn optreden.

Hij is de ‘Keizer van het Arabische lied’: Kathem el Saher. Zijn verhalende liedjes, veelal poëzie gezet op door hemzelf gecomponeerde, gelaagde muziek, zijn in zijn vaderland Irak maar ook in de rest van de Arabische wereld immens populair. Aanstaande vrijdag treedt hij op in het Amsterdamse Concertgebouw. De ster wordt naar Nederland gehaald door vier Nederlands-Iraakse ondernemers, die alles uit eigen middelen bekostigen. Ze worden bijgestaan door Neil van der Linden, een ondernemer in het Midden-Oosten, die zich ook bezighoudt met culturele uitwisseling. Volgens Van der Linden investeren de Irakezen ruim een ton, omdat ze helemaal gek zijn van de zanger.

Voor Irakezen in Irak en de diaspora staat Kathem el Saher voor hoop. Hij wordt gezien als Iraks diplomatieke ambassadeur en een ambassadeur van de vrede. Hoewel Kathem el Saher (1957, Mosul) Irak verliet om een carrière in de muziek te maken, vertelt hij graag en vol nostalgie over zijn eenvoudige jeugd daar. De armoede liet hij achter, maar de charme van het eenvoudige jongetje is hij nooit verloren. Die bescheidenheid speelde een rol bij zijn succes.

Begin jaren 90 veroorzaakte hij een kleine revolutie in de Arabische muziekindustrie. In een tijd dat het popliedje en de videoclip in opmars waren, onderscheidde El Saher zich met lange, verhalende composities in het klassiek Arabisch. Zijn zorgvuldig gecomponeerde liedjes op teksten van onder andere de inmiddels overleden Syrische dichter Nizar Qabbani vonden gretig aftrek.

Het vroege werk van El Saher stond onder invloed van traditionele Iraakse volksmuziek. Zijn latere werk, waarmee hij beroemd werd, toont meer de invloed van de Egyptische zanger en componist Mohammed Abdelwahab, de man die klassiekers componeerde voor grootheden als Oum Kalthoum. De instrumentatie werd complexer, geholpen door een groter orkest. Abdelwahab werd ook geïnspireerd door westerse, klassieke muziek.

El Saher is de intellectueel onder de artiesten die opvalt door zijn timide ingetogenheid en zijn geraffineerde arrangementen. Zijn zang kent een romantische, melancholische en nostalgische inslag, maar zijn teksten vallen op door hun relatief moderne behandeling van de liefde. Ook zingt hij politieke nummers. In Baghdad bezingt El Saher zijn hoofdstad als een geliefde.

De Arabische satellietzender MBC zond begin jaren 90 een concert van hem uit in Duitsland. Te zien was hoe vrouwen het podium beklommen om hem te omhelzen. El Saher onderging het verlegen. Met zijn kuif en nette pak zette hij de toon voor minder succesvolle collega’s, die hem massaal imiteerden. Later, toen hij zijn haar millimeterde en het strakke pak thuisliet, volgde de rest onmiddellijk. El Saher was een trendsetter, maar alleen wat uiterlijk betrof. Op muzikaal gebied was hij een van de weinigen die vasthield aan de klassieke Arabische compositie.

Het heeft, anders dan in de ons omringende landen, lang geduurd voordat El Saher een concert kwam geven. Het Holland Festival probeerde wel hem te boeken, zegt Annemiek Keurentjes, lid van het artistiek team van het festival. Er is al jarenlang contact met de zanger, maar hij heeft steeds geen tijd in de periode dat het festival speelt, verklaart ze.

De vier Iraakse ondernemers zijn niet de enige buitenstaanders die zich roeren in de entertainmentindustrie. In november zullen populaire Libanese popsterren als Nancy Ajram en Fadhel Shaker optreden tijdens het eerste ‘Faracha muziekevenement’ in Nederland. Het wordt georganiseerd door de Nederlands-Marokkaanse zangeres Rajae el Mouhandiz en Ron Betist.

Is het niet jammer dat het de Nederlandse cultuurinstellingen niet lukt om Arabische sterren te contracteren? Keurentjes: „Op zich wel, maar wij zitten vast aan de data van het festival en het is heel goed dat die artiesten komen. Dat juichen we alleen maar toe.”