Ons ideaal: sluit de gevangenissen

Stel: je bent het niet eens met het gevangenissysteem.

Het Anarchist Black Cross (ABC) in Nijmegen bestaat uit vijf leden en schrijft brieven aan activistische gevangenen.

„Wat is speeksel in het Duits?”, roept hij door de zaal.

„Spucke”, roept zij terug.

„Hoe spel je dat?”

„S-P-U-C-K-E.”

„En is het dan een kus mit viel of mit viele Spucke?”

De jongen stift zijn lippen met bruinrode lippenstift. Dierproefvrij. Hij drukt zijn mond op het papier en bekijkt het resultaat. „Het lukt niet zo goed”, constateert hij. De kusafdruk ziet er wat verfrommeld uit. „Dat komt door je baard. En door je piercing”, zegt zij.

De ruimte in woonwerkpand De Grote Broek in Nijmegen is halfvol mensen. Ze zitten gebogen over briefpapier en postkaarten, en ze schrijven. Aan Sylvia, Lucca en Constantino, drie Italianen die in Zwitserland zijn opgepakt en nu in drie verschillende gevangenissen vastzitten, „om ze emotioneel te breken”. En aan Niels.

Niels is een vriend van de leden van de Anarchist Black Cross, die de schrijfavond aan gevangenen organiseren. Hij is vorige week opnieuw opgepakt. Vorig jaar werd hij al gearresteerd in Berlijn. Hij zou een dure auto in brand hebben gestoken. Na drie maanden voorarrest werd hij vrijgesproken, maar het Duitse gerechtshof ging in hoger beroep. In afwachting van de nieuwe zaak is hij in Amsterdam aangehouden, en nu is hij uitgeleverd aan Duitsland.

„Dat is heel erg”, vertelt Marieke (22) van ABC. Zij is het ‘beste maatje’ van Niels. „Vandaag is zijn rechtszaak. Daarvoor is hij van de ene naar de andere gevangenis overgeplaatst. Hij mag zijn boeken niet bij zich hebben en geen post ontvangen.” De brieven van vanavond zijn voor als dat wel weer mag. Ze moeten in het Duits worden opgesteld, anders komen ze niet aan, zegt Marieke. „Alles wordt gelezen. Als een brief in een andere taal is, is dat te veel werk voor ze. Dan gooien ze hem gewoon weg.”

Het Anarchist Black Cross (ABC) in Nijmegen bestaat uit vijf leden. Ze bestaan een half jaar, als subgroepje van de Anarchistische Groep Nijmegen, en zijn, nu de Amsterdamse afdeling ‘gestorven is’, nog de enige ABC-groep in Nederland.

Tommy Ryan (25) opent de avond met een korte geschiedenis van het ABC voor de aanwezigen, die niet per se zijn gekomen om gevangenen te schrijven, maar voor de wekelijkse soepavond. Internationaal bestaat het ABC al sinds 1906, doceert hij. Het werd ten tijde van de eerste Russische Revolutie opgericht (toen nog onder een andere naam) om ondersteuning te geven aan anarchistische politieke gevangenen. In de jaren ’60 verspreidden de ABC’s zich vanuit Engeland over de wereld. Hun ultieme doel: een samenleving zonder staat, en zonder gevangenissen. „We onderscheiden ons van Amnesty doordat zij alleen ‘gewetensgevangenen’ steunen”, vertelt Tommy. Dat zijn mensen die door hun politieke of bijvoorbeeld seksuele overtuiging vastzitten, maar geen geweld hebben gebruikt. „Wij maken zo’n onderscheid niet.”

De doelen van ABC zijn groot, maar hun acties vooralsnog klein. Ze schrijven brieven, ze hebben een ‘boeken-distro’ met anarchistische boeken, ze gaan discussieavonden organiseren. „Binnen de anarchistische beweging is het ondersteunen van gevangenen misschien niet zo hip of tof”, zegt Emma (22) van het ABC. „Direct actievoeren is spannender. Maar wij willen klein beginnen. En wat we doen heeft zin. Dit zijn mensen met dezelfde ideeën als jijzelf, die hebben gestreden voor iets waar ze in geloven. Ze zijn gevangen door een staat, waar je tegen bent, ze zitten in een gevangenis, waar je ook tegen bent. Ze hebben hulp nodig.”

Tommy Ryan vertelt over misstanden en psychologisch geweld in Nederlandse gevangenissen. Over Renata Zelazna, aan wie ze eerder brieven schreven. Zij werd opgepakt op verdenking van poging tot doodslag op een agent. „Ze was ongesteld, maar ze kreeg geen maandverband. En dagenlang geen schone kleren. Dát gebeurt er, in dit land.” (Volgens de Politie Gelderland-Midden heeft Zelazna hierover een klacht ingediend, en zolang die in behandeling is, geven ze geen commentaar.) Inmiddels is Zelazna vrijgelaten. Tommy: „Ze vertelde dat ze veel aan onze brieven heeft gehad. Omdat ze niet vergeten werd.”

Tot nu toe steunt de groep alleen activistische gevangenen. Ze vinden ze op sites van linkse groepen, of via via. Verdienen andere gevangenen dan geen steun? „Jawel, maar we moeten ergens beginnen”, zegt Emma. „We steunen juist hen omdat zij volgens de heersende normen wel ‘schuldig’ zijn, en daarom van andere organisaties geen support krijgen.”

Uiteindelijk willen de vijf wel degelijk dat alle gevangenissen wereldwijd sluiten. Zo staat het ook op hun site: Down with prisons! Hoe het dan moet met de moordenaars en de verkrachters, daar zijn ze nog niet uit. Natuurlijk druisen die daden wel in tegen onze normen en waarden, zegt Emma. „Ik heb er geen kant en klare oplossing voor. Maar wat ik ter discussie wil stellen, is de vanzelfsprekendheid van het gevangenissysteem. Het gaat in de media alleen maar over hoe lang of hoe kort iemand moet zitten, niet over de vraag óf dit systeem wel goed is, of over wat alternatieven zijn.” En, dit antwoord heeft ze duidelijk al vaker gegeven: „Dat een probleem geen oplossing heeft, betekent nog niet dat het geen probleem is.”

Binnen de wereldwijde anarchistische beweging wordt met de vraag geworsteld. Sommigen hangen als tussenoplossing een soort ‘sociaal gevangenissysteem’ aan, vertelt Tommy. Zijn ideaal is dat er geen gevangenissen zijn. En dat die, als de samenleving echt verandert, ook niet nodig zijn. „Een groot deel van de criminaliteit ontstaat door ongelijke welvaart. Neem je dat weg, dan zou dat al veel oplossen.”

Dat hun ideaal nog ver weg lijkt, deert de ABC’ers niet. Ze houden de moed erin door hun discussies, en door zichzelf te scholen. Emma werkt aan een pamflet over het gevangeniswezen, Tommy leest graag over de Spaanse Burgeroorlog, toen enkele jaren lang anarchistische zelfregulerende gemeenschappen bestonden. „Die historische voorbeelden inspireren me, die laten me zien dat ik niet alleen geloof in een theorie die op papier bestaat.”

Voor de leden is het anarchisme hun leven. „Het is overal, het beïnvloedt zelfs mijn liefdesleven”, zegt Emma.

Om te zorgen dat ze niet alleen voor eigen parochie preken, staan ze deze week met een kraampje op de introductiemarkt voor nieuwe studenten. Niet om te werven, benadrukken ze. „Want werven betekent voor je winnen”, zegt Tommy, „en binnen het anarchisme moet je je juist zelf ontwikkelen.” Maar groeien wil ABC Nijmegen wel. Ze hopen dat het volgende week drukker wordt.

De broccolisoep met couscoussalade, brood en linzenspread is op. Emma verzamelt de brieven die al af zijn. Voor wie het schrijven moeilijk vindt, heeft ABC nog wat tips:

Ga er vanuit dat elke brief gelezen wordt door de autoriteiten.

Stel altijd wat vragen aan de gevangenen in het begin. Hoe het met ze gaat, wat hun interesses zijn.

Deel informatie over jezelf, zoals je favoriete muziek, eten.

Zet je eigen naam op de achterkant van de envelop. (Hoeft geen echte naam te zijn).

Doe nooit een belofte die je niet waar kan maken!

De score, na een avondje schrijven: Sylvia, Lucca en Constantino: krijgen ieder 5 kaartjes. Vriend Niels: 12 brieven, geschreven door 20 mensen. In houterig Duits, met veel natte kusjes.