OM moet meer doen met minder mensen en geld

Een reorganisatie, een vacaturestop én een grootscheepse ICT-operatie zorgen voor veel onrust op de werkvloer van het Openbaar Ministerie.

Het was een zakelijke mededeling die minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) vorige week deed. De verkeersboetes worden met 15 procent verhoogd. Er wordt nog altijd te hard gereden, zo vertelde de minister. En ja, de opbrengsten waren vorig jaar tegengevallen.

Uit interne stukken van het Openbaar Ministerie (OM) blijkt dat dat een understatement is. De bodem van de kas is in zicht bij het Openbaar Ministerie. Naast een verhoging van de verkeersboetes probeert het OM ook meer geld op te halen door meer geldboetes op te leggen in plaats van taakstraffen. En er moet ook meer geld worden ontnomen van veroordeelde criminelen.

Volgens de minister komen deze maatregelen ten goede aan de „rechtshandhaving”. Dat betekent in gewone mensentaal dat hiermee voorkomen wordt dat er op korte termijn draconische financiële maatregelen in eigen huis moeten worden genomen. De top van het Openbaar Ministerie gaat ervan uit dat er op lange termijn verder bezuinigd moet worden, vertelt procureur-generaal Henk van Brummen, binnen het OM belast met de interne bedrijfsvoering en automatisering. „Maar dat zal dan wel gevolgen hebben voor de ambities van het OM.”

De bezuinigingen bij het OM staan haaks op de wensen op het gebied van veiligheid en rechtshandhaving van de beoogde coalitie tussen CDA, VVD en PVV. Hoewel de onderhandelingen nog in volle gang zijn, bestaat over het justitiedossier weinig discussie: meer agenten voor een grotere veiligheid op straat, zwaardere straffen voor veelplegers en jongeren die overlast veroorzaken, en een hardere aanpak van de georganiseerde criminaliteit.

En dat waarschijnlijk allemaal onder regie van één minister die verantwoordelijk wordt voor zowel justitie als politie. Zelfs over de organisatie van de politie, een onderwerp waarover al decennia wordt gediscussieerd, lijken de partijen het eens. Er komt vermoedelijk een Nationale Politie met tien districten, een structuur die aansluit bij de nieuwe indeling van het OM en de rechtbanken.

Maar kan het nieuwe, strakker aangestuurde Openbaar Ministerie voldoen aan de plannen van de nieuwe coalitie?

Om orde op zaken te stellen, is het OM begonnen met een ingrijpende reorganisatie. Daarbij worden de bestaande 19 arrondissementen teruggebracht tot 10. Zo worden de parketten van Alkmaar en Haarlem samengevoegd, net als die van Breda en Middelburg, Roermond en Maastricht en Arnhem en Zutphen. Volgens Van Brummen zijn de gevolgen voor de burger beperkt. „Het parket in Middelburg verdwijnt formeel, maar de rechtbank zal als een nevenvestiging gewoon blijven functioneren. Ook het OM houdt er een vestiging.”

Maar bij de parketten van Roermond en Zutphen ligt dat waarschijnlijk anders. Geplande nieuwbouw in Zutphen is afgeblazen, de huisvesting in Roermond gaat dicht wegens ‘beveiligingsproblemen’. „Hier is de vraag aan de orde of we geld gaan investeren in andere of nieuwe huisvesting”, zegt Van Brummen. „De knoop is nog niet definitief doorgehakt, maar als we niets doen, geven we over tien jaar 20 miljoen euro meer uit aan huisvesting. Dat geld investeer ik liever in personeel.” Voor dat geld kunnen 350 formatieplaatsen behouden blijven.

De eerste gevolgen van de reorganisatie zijn bekend. Het afblazen van de nieuwbouw in Zutphen betekent dat het personeel straks wordt ondergebracht in Arnhem. De zoektocht naar kantoorruimte is al begonnen. Dat leidt tot onrust onder het personeel. Zij zien hun reistijd toenemen.

Naast bezuinigingen op huisvesting hoopt het OM de komende jaren de kosten van automatisering terug te dringen. Een nieuw systeem voor de automatisering van de strafrechtspleging is de sleutel voor dit plan. Nu hebben alle afzonderlijke arrondissementen nog hun eigen databank met dossierstukken, informatie over verdachten en getuigenverklaringen.

In het nieuwe systeem, Geïntegreerd Processysteem Strafrecht (GPS) genaamd, wordt al die informatie centraal opgeslagen. Volgens Van Brummen is dat goed voor de efficiëntie en de kwaliteit van de opsporing en vervolging. „Nu is informatie over een verdachte niet altijd centraal beschikbaar. Dat gaat veranderen. We kunnen met dit systeem sneller rechercheren en gerichter werken. ”

En dat laatste komt goed uit. Nu geeft het OM op jaarbasis voor bijna 40 miljoen uit aan automatiseringskosten. „Na de invoering van GPS gaan die kosten omlaag”, zegt Van Brummen. Dat moet in 2012 de eerste bezuiniging van 1,5 miljoen euro opleveren. Maar er is meer. Medewerkers van het OM kunnen in principe vanaf iedere computer inloggen in het nieuwe systeem. Die flexibiliteit past goed bij de plannen om te gaan werken met hoofd- en nevenvestigingen. Het biedt ook een kans om te bezuinigen op vaste werkplekken.

Op die manier hoopt Van Brummen de ontwikkelingskosten van GPS – sinds 2000 is er 100 miljoen euro in geïnvesteerd – terug te verdienen. Geld dat het Openbaar Ministerie hard nodig heeft om de ambities van een nieuw kabinet voor een veiligere samenleving en een harde aanpak van overlast waar te kunnen maken.