On-ideologisch en altijd op zoek naar vrijheid

De Oost-Duitse kunstenares Bärbel Bohley, die dit weekeinde overleed, was een voorvechter voor meer rechten voor burgers in de DDR.

FILE - In this Sept. 1, 2009 file photo Baerbel Bohley, a prominent figure in the pro-democracy movement that helped end communist rule in the former East Germany, poses for a photograph in her apartment in Berlin, Germany. The Robert Havemann Society _ a group set up by the New Forum movement that Bohley co-founded _ said she died of cancer on Saturday, Sept. 11, 2010, at the age of 65. (AP Photo/dapd, Philipp Guelland, File) AP

Ze was strijdbaar en vasthoudend. Een vrouw die zich tegen de dictatuur keerde en haar mening daarover uitsprak. Luid en duidelijk, maar ook on-ideologisch. Bärbel Bohley wilde gewoon vrij zijn. Eergisteren is deze kunstenares en voorvechter van de burgerrechten in de DDR op 65-jarige leeftijd aan kanker overleden.

Bohley was een van de oprichters van Neues Forum, de burgerbeweging die in de communistische arbeiders- en boerenrepubliek een belangrijke rol speelde tijdens de vreedzame revolutie van 1989 en de val van de Muur. Neues Forum werd in september ’89 opgericht, maar Bohley was al veel langer actief als verdediger van de vrijheid van meningsuiting en het recht op demonstratie.

In 1982 richtte ze Vrouwen voor Vrede op; later het Initiatief voor Vrede en Mensenrechten. Met de haar kenmerkende moed tartte ze het bewind van DDR-chef Erich Honecker. In 1983 werd ze wegens landverraad opgepakt en overgebracht naar de beruchte gevangenis van de Stasi – de Oost-Duitse geheime dienst – in Berlijn-Hohenschönhausen. Toen ze werd vrijgelaten, kreeg ze als schilderes geen opdrachten meer en mocht ze haar werk niet langer tentoonstellen. Later werd haar een Berufsverbot opgelegd.

Bohley werd in 1945 geboren in Berlijn, waar ze een opleiding volgde aan de kunstacademie in de oostelijke wijk Weissensee. Haar voorbeelden in de schilderkunst waren Goya en Käthe Kollwitz, beiden sociaal bewogen. In 1988 werd ze voor de zoveelste keer gearresteerd. Ze was met haar acties voor vrijheid en democratie een ware staatsvijand geworden en werd tegen haar zin uitgewezen naar het Westen. Enkele maanden later keerde ze terug en raakte betrokken bij Neues Forum. Kort daarna viel de Muur.

Bärbel Bohley behoorde tot de eersten die na 9 november 1989 hun Stasi-akten opeisten, dossiers die de geheime dienst van burgers had bijgehouden. Na lezing hiervan kwam ze tot de conclusie dat haar toenmalige Oost-Duitse advocaat, Gregor Gysi, medewerker van het ministerie van Staatssicherheit was geweest.

Ze beschuldigde hem publiekelijk, hetgeen tot een daverende rel leidde. Gysi was en is een van de kopstukken van de linkse politiek in Duitsland. Hij heeft Bohley’s beschuldigingen altijd juridisch bestreden. Met succes, maar tot op heden meldt de Duitse pers periodiek dat hij toch op de loonlijst van de Stasi zou hebben gestaan. Ook dat zal nog lang tot Bohley’s erfenis horen.