Mensenrechten leven hier sterk

Nederland is belangrijk voor Human Rights Watch, dat hier veel donaties krijgt.

Het kantoor gaat fondsen werven en contact met de media onderhouden.

In juli hoorde Anna Timmerman dat Nederland een Somalische asielzoeker dreigde uit te zetten naar Mogadishu. De directeur van het Nederlandse kantoor van Human Rights Watch (HRW) besloot er werk van te maken, aangezien HRW de Somalische hoofdstad te gevaarlijk vindt om asielzoekers naar terug te sturen. Ze belde met vluchtelingenwerk, de Somalië-expert van HRW en het Brusselse kantoor van de mensenrechtenorganisatie. „Is dit iets om ons over uit te spreken?”

De uitzetting bleek in een trend te passen: steeds meer Europese landen zetten asielzoekers uit naar gevaarlijke gebieden. „Dan wordt het een Human Rights Watch-kwestie.” Ze belde naar New York, waar het hoofdkantoor van HRW is gevestigd. Daar werd een persbericht geschreven, dat via Brussel bij de Nederlandse media terechtkwam. „Dit was niet gebeurd als we geen Nederlands kantoor hadden”, zegt Timmerman.

Toen deze zaak speelde, zat Timmerman nog in een tijdelijke werkruimte. Vanaf morgen heeft ze een eigen kantoor aan de Prinsengracht in Amsterdam. Bij de officiële opening zullen onder meer Boris Dittrich en HRW-directeur Kenneth Roth aanwezig zijn.

Waarom opent Human Rights Watch hier eigenlijk een kantoor? Zo belangrijk is Nederland toch niet?

Dat blijkt een misvatting: na de VS en Groot-Brittannië komen de meeste donaties uit Nederland. De Nationale Postcode Loterij heeft vorig jaar besloten HRW een miljoen euro per jaar te schenken. Ook Stichting Vluchteling, Stichting DOEN, Oxfam Novib, ICCO Kerk in Actie, de Adessium Foundation en een aantal particuliere sponsoren hebben HRW vorig jaar meer dan 100.000 euro gedoneerd, zo blijkt uit het jaarverslag.

„Nederland is een land waar mensenrechten hoog op de agenda staan”, zegt Roth telefonisch vanuit New York. „Het leeft sterk in vergelijking met andere landen. Er zijn veel organisaties die zich ermee bezighouden. En de Nederlandse regering is binnen de Europese Unie een voorvechter voor mensenrechten. Ze is voor ons een belangrijke bondgenoot om het onderwerp binnen die complexe organisatie op de agenda te krijgen.”

Bovendien, zegt Roth, zijn er veel internationale gerechtshoven in Nederland gevestigd: het Joegoslavië-tribunaal, het Hariri-tribunaal, het Internationaal Strafhof, het Internationaal Gerechtshof. Bij processen is soms gebruikgemaakt van rapporten van HRW of medewerkers van de mensenrechtenorganisatie zijn als getuigen opgeroepen.

Het Nederlandse kantoor heeft als belangrijkste doel te zorgen dat de rapporten van HRW een zo groot mogelijk publiek bereiken. Daartoe onderhoudt Timmerman contact met de media, de Nederlandse regering, beleidsmakers en andere invloedrijke mensen. Dit doet ze samen met twee assistenten, die een duobaan hebben. Verder zijn er drie stagiairs.

Een ander belangrijk doel is fondsenwerving. HRW heeft een begroting van 48 miljoen dollar (38 miljoen euro) per jaar, 70 procent hiervan komt uit de VS. De organisatie wil meer internationale sponsors trekken. Over vijf jaar moet de begroting 80 miljoen dollar bedragen, waarvan nog maar 50 procent uit Amerika komt.

HRW is hiertoe aangespoord door een gift van de miljardair en investeerder George Soros, die rijk is geworden door te speculeren tegen het Britse pond in 1992. De gift werd deze week bekendgemaakt: Soros schenkt HRW het komende decennium 10 miljoen dollar per jaar, mits ze ieder jaar eenzelfde bedrag weet op te halen bij nieuwe, internationale donoren. Hij denkt dat de organisatie effectiever is, als ze internationaler is en minder Amerikaans.

De regionale kantoren, zoals die in Nederland, moeten van HRW een internationalere organisatie maken en de inkomsten spreiden. Een belangrijke rol bij de fondsenwerving is weggelegd voor het Nederlandse comité van HRW, dat enkele jaren geleden is opgericht. Het bestaat uit vrijwilligers met goede contacten in politiek en bedrijfsleven, die zelf in staat zijn om te doneren en een netwerk van welgestelde mensen hebben.

„Het grootste probleem was een voorzitter te vinden”, zegt Carroll Bogert, assistent-directeur van HRW. „Het moest een prominent persoon zijn met goede contacten, die bereid was tijd en geld te investeren.”

Het werd Derk Sauer, met wie ze bevriend was geraakt toen ze correspondent was in Moskou voor Newsweek. Hij had het juiste profiel: hij is in Rusland rijk geworden met Independent Media en hij heeft een uitgebreid netwerk in de media, de politiek en de zakenwereld. Toen Sauer NRC Media kocht, kreeg hij het te druk voor het voorzitterschap en vroeg hij Peter Visser hem op te volgen, de directeur van investeringsmaatschappij Egeria, die samen met Sauer NRC Media kocht.

De fondsenwerving gaat vooral via mond-tot-mondreclame, vertelt Visser. „Het netwerk van het comité bestaat uit zakenlieden, politici, bestuurders en relatief veel advocaten. We organiseren benefietavonden, waar medewerkers van HRW komen vertellen over hun werk.” Toch neemt HRW niet zonder meer alle donaties aan. „We slaan veel giften zelfs af”, zegt Timmerman. „We nemen bijvoorbeeld geen geld aan van overheden en giften van bedrijven en topmannen nemen we alleen aan onder strikte voorwaarden. Onze onafhankelijkheid staat voorop.”