Kans op nieuwe crisis kleiner

Na maanden onderhandelen zijn er nieuwe regels voor banken. Wat zijn de gevolgen voor banken én klanten? Vijf vragen en antwoorden.

1 Wat moeten banken doen om aan de nieuwe eisen te voldoen?

Banken zullen de komende jaren, formeel vanaf 2013, maar waarschijnlijk al eerder, fors moeten sparen. Op basis van de huidige regels hoefden zij maar 2 procent kapitaal aan te houden tegenover hun uitstaande beleggingen. Dat wordt nu verhoogd naar 7 procent. Ook de kwaliteit van het kapitaal gaat omhoog: bezittingen die vroeger wel meetelden in de ratio’s, vallen daar nu buiten. Dat betekent dat banken hun winsten van de komende jaren niet zullen uitkeren, maar aan hun kapitaalbuffers zullen toevoegen. Ook zullen veel banken via aandelenemissies extra geld moeten aantrekken om aan de nieuwe eisen te voldoen. Schattingen lopen uiteen, maar verwacht wordt dat het internationale bankwezen gezamenlijk vele honderden miljarden euro’s aan extra kapitaal zal gaan aantrekken de komende tijd.

2 Het wordt dus duurder om te bankieren voor de bank. Dat betekent vast dat ook de consument meer zal gaan betalen de komende jaren.

Die kans bestaat inderdaad. Banken zullen meer dan nu kosten moeten maken om hun balans op orde te krijgen en te houden. Het aanhouden van grotere buffers is relatief duur, omdat het geld niet ‘aan het werk gezet kan worden’ voor de bank. De kosten daarvan zullen hoe dan ook doorberekend worden aan de klant. Tegelijkertijd is het de bedoeling dat met de nieuwe regels het bankieren minder risicovol wordt. Een lager risico zou zich moeten vertalen in lagere leenkosten voor de bank als die geld gaat aantrekken. President Nout Wellink, voorzitter van het Basels Comité van Bankentoezichthouders (dat de nieuwe regels bedacht) denkt dat per saldo deze twee effecten elkaar zullen opheffen. Het voordeel voor de klant is uiteindelijk dat zijn bank stabieler is en minder snel omvalt als er een crisis komt.

3 En, wordt een nieuwe crisis hiermee voorkomen?

Crises voorkomen kan met geen enkele maatregel, maar de kans op een crisis zoals die van 2007 en 2008 wordt wel fors verminderd met deze nieuwe regels. De Baselse regels houden het wat dat betreft simpel: er wordt gekozen voor een forse verhoging van de kapitaalbuffer, en niet voor allerlei complexe en arbitraire aanscherpingen van het toezicht op de bedrijfsvoering van een bank. Zakt een bank door die buffers heen, dan mag de bank geen dividend meer uitkeren, geen eigen aandelen meer inkopen en moeten de bonussen omlaag. Zo wordt geprobeerd een bank zo sterk te maken dat hulp van de overheid niet meer nodig is.

Overigens zijn de toezichthouders het er nog niet over eens hoe het probleem van de grote banken aan te pakken. In de crisis bleek dat als een zogenoemde systeembank omvalt, overheden de facto geen keuze hebben dan zo’n ‘ too-big-to-fail’-bank te redden.

4 Waarom duurt het zo lang voordat de regels van kracht worden?

Hogere politiek. Wellink erkent dat als het aan hem had gelegen de regels eerder van kracht zouden worden. Maar hij gaat er niet alleen over. Verschillende banken komen vanuit verschillende startposities, en kampen dus ook met verschillende problemen bij de invoering van de nieuwe regels. Duitsland bijvoorbeeld lag lang dwars, omdat vooral de Landesbanken van de verschillende deelstaten fors veel kapitaal zouden moeten aantrekken door de nieuwe regels. Sowieso hebben Europese banken veel scherper aan de wind gezeild dan Amerikaanse, wat betreft de verhouding kapitaal en uitstaande beleggingen. De verwachting is dan ook dat met name Europese banken veel aandelenemissies zullen moeten doen om hun buffers op de gewenste hoogte te krijgen.

Overigens is het niet zo dat banken pas vanaf 2019 aan de nieuwe regels moeten voldoen. Vanaf 2013 gaan de verschillende ratio’s (voor kapitaal en liquiditeit) stapsgewijs omhoog. In 2019 moeten alle buffers op volledige sterkte zijn, maar op weg daar naartoe zal het bancaire systeem ook al robuuster worden.

5 Als deze regels zo goed zijn, waarom zijn ze dan nu pas ingevoerd?

Dat ligt ook weer aan de politiek. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat een aantal elementen uit Basel III ook al in Basel II (uit 2007) ingevoerd had kunnen worden. De toezichthouders zelf waren daar al ver mee gevorderd. Het toenmalige pakket werd echter speelbal van politieke lobby’s en werd voor de invoering dusdanig afgezwakt dat het per saldo weinig effectief meer was. Niet voor niets hebben de toezichthouders er nu sinds het uitbreken van de crisis alles aan gedaan om te voorkomen dat de nieuwe bankenregels onderwerp van politieke discussie zouden worden.